Миний эргэн тойронд

Google+ Хуудас

2011-12-07T08:45:00.001-08:00

Өнөөдөр интернетэд суурилсан нийгмийн харилцааны олон төрлийн сүлжээ медианууд хүмүүсийг хооронд нь холбож нөхөрлүүлж, сонин сайхан шинэ мэдээ олж унших, үзэхэд тусалж, бидэнд ирээдүйг олон өнцгөөс харах боломжийг олгож байна.

Энэ үйлчилгээг үзүүлэх файсбоок, твиттер, юутюбэ, линкедин, гүүгле+, бизнэтворк ... гэх мэт олон янзын системүүдийг та бид мэдэхийн зэрэгцээ ядаж л аль нэгний гишүүн болсон явж байгаа. Би энэ бүгдийг мэдэх ч өнөөдөр хүртэл аль нэгнийх нь идэвхтэй гишүүн болсонгүй. Учир нь юм хийж төвлөрч сууж болохгүй, цагийн дайсан гэж боддог байв. Хаяа ганц нэг хэрэглэж хашхирдаг Гүүгле Бузз маань хаагдах нь сургаар Гүүгле нэмэхийг хэрэглэж үзэхээр шийдэв. Ингээд сар гаруй хэрэглээд үзтэл надад их дажгүй санагдлаа.

Тэнд хэрэглэгч өөрийн найз нөхдийн тойргуудыг янз янзаар үүсгэх тэдэнтэйгээ хэсэг хэсгээр эсвэл янз бүрийн байдлаар харилцаж яриа өрнүүлэх боломжтойгоос гадна зөвхөн хүнтэй биш сонирхолтой хуудас мөн бүлгүүдтэй харилцах боломжтой юм. Тэр бүгдийг бүлэглэж өөрт орж ирэх нийтлэл мэдээллийн урсгалыг хэрэгцээндээ тохируулж зохион байгуулах боломжтой.
Жишээ нь би өөрийн нэг тойргийг хувь хүмүүсээр бүрдүүлэлгүй линүкстэй төстэй үйлдлийн системүүдийн хуудаснуудаар үүсгэж бусадтай шэйр хийж хуваалцав.

Хүн зөвхөн энэ сэдвээ унших сонирхох үедээ энэ тойргоо л үзэх боломжтой. Үүнийг мөн өөр аргаар зохион байгуулж болно.

Гүүгле нэмэхийн өөр нэгэн боломж бол нэрийн хуудасны зэрэгцээ тодорхой сонирхлын зориулалтаар хуудас үүсгэж ашиглах нь нэлээд үр бүтээлтэй хувилбар шиг бодогдлоо.
Жишээ болгож “монгол линүксчид” хуудсыг үүсгэв. Хуудсыг хэд хэдэн төрлөөр үүсгэх боломжтой юм. Мөн нэг сэдвийг дагнаж хянахад илүү өгөөжтэй, үр бүтээлтэй ч байж болохоор санагдлаа. Үүнтэй ижлээр төрөл бүрийн сэдвээр хуудас үүсгэх боломжтой.

Харин харсан бүхнээ самардаж аваад тойрогтоо хийгээд байвал өөрийн горхины урсгал үерлээд түүндээ живж мэдэхээр нь юм билээ шүү.

Гүүгле данстай бол НЭМЭХийг хэрэглэж үзэхэд тийм ч төвөгтэй биш, ердөө л

Хар: Дор хаяж нэг хүн эсвэл хуудсыг сонгоод үз
Нэрийн хуудас: Сонирхол, ажил, анкет
Хайчилбар цомог: Таван зураг
Агуулга: Бодол, санаа, зураг, видео
Тойрог: Жагсаалт, тойргууд, хайлт
Урам ав: Өөрийн урсгалаас
Нэмэх нэг: Сайхан нийтлэлүүдэд тавь
Хуваалц: Яагаад гэдгээ хэл
Сэтгэгдэл: Сонирхолтой хэлэлцүүлэг үүсгэ
Давтах: Өдөрт гурав дөрвөөс дээш давтвал амжилт олно гэж ярьж байна.

Google+ Хуудас ба Google+ Профайл хоёрын ялгаа.

2011-11-08T03:36:00.000-08:00

Link to go

Ойрын өдрүүдэд Гүүгле+ ийг хэрэглэх талын мэдээллээр бөмбөгдүүлж суралцаж байх явцад, сурч мэдэхээс гадна түүнийг бизнес яаж ашиглах талын агуулгатай мэдээлэл их цухалзаад янз янзын санаанууд өгөөд байгааг мэдэрсэн. Ямар ч байсан ойлгоод дагаад яваад үзээрэй.

Өнөөдөр улаан нэмэх хуудсыг санал болгож байна. Учрын лавлавал дараах мэдээллийг өгчээ.

Google+ Хуудас ба Google+ Профайл хоёрын ялгаа.

Хуудаснууд нь Профайлуудтай маш адилхан боловч чанарын ялгаатай.
Хуудаснууд хүмүүсийг хуудсанд нэмэгдээгүй эсвэл дурдагдаагүй байх үед тойрогтоо нэмж чадахгүй тул эхлээд нэмэгдсэн эсвэл дурдагдсан байх хэрэгтэй юм байна.
Хуудаснууд төрөл бүрийн ялгаатай нэгж хэсгүүдийг (entities) агуулсан байж болох бөгөөд профайл нь зөвхөн хувь хүнд зориулагдсан байдаг.
Олон нийтэд үзэгдэх таны профайл хуудсанд элементүүдийн өгөгдмөл нууцлалын тохиргоонууд байна.
Хуудаснууд +1 товчтой байна.
Хуудаснууд бусад хуудсанд +1 өгч чадахгүй, харин юмаа үзүүлж байгаа цаад вэб нь +1 ийг олгож чадна.
Хуудаснууд дээр тоглож болохгүй.
Хуудаснууд “ Өргөтгөсөн тойрог” хуваалцах тохиргоо байхгүй.
Хуудаснууд сануулгаар э-мэйл, бичвэр эсвэл Гүүгле зурвас талбарт хүлээж авах боломжгүй.
Хуудаснууд хөдөлгөөнт төхөөрөмж дээр байнга л ороод (hangout) байх боломжгүй.
Орон нутгийн(local) хуудаснууд тэр орчинд нь бизнесийг олж илрүүлэх олоход хүмүүст туслах зориулалтын талбаруудтай. Үүнийг цааш “local pages” ээр дэлгэрүүлж унших боломжтой.

Нэгж хэсэг(entity) давхарга (layer)-тай холбоотой ямар нэг идэвхтэй элементийг харуулах сүлжээний нэр томъёо. Энэхүү элемент нь ямар нэг програм хангамж ч юм уу эсвэл техник хангамжийн нэг хэсэг байж болно.

Google+ -ийг ойлгох арван дүрэм.

2011-11-03T15:42:00.000-07:00

Google +

Эх сурвалж UNDERSTANDING GOOGLE+
зурагтай харьцуулж үзээрэй

Дундаа хэрэглэх үү (Хуваалцах уу)? тийм бол: Та хэнд ч хамаагүй үзүүлмээр байна уу? тийм бол: Нийтэд үзүүл, үгүй бол: Бизнест зориулах (боссд, ажлынхандаа, үйлчлүүлэгчдээ) эсвэл хувийн хэрэгцээнд (найзууддаа, гэр бүлдээ) үзүүл.
Бусдын нийтлэлд (шууданд) дуртай юу? тийм бол: талархлаа +1 -ээр илэрхийл эсвэл сэтгэгдэл бич. Эсвэл: энэ нөхөр ихэвчлэн сонирхолтой зүйл ээ хуваалцдаг уу? тийм бол тойрогтоо нэм, энэ нөхөр тасархай зүйлсээ хуваалцдаг уу? тийм бол санал болго. Эсвэл зүгээр л хуваалцмаар байна уу? тийм бол анхны дүрмийг мөрд.
Хавчуурга(тэмдэглэж авах) эсвэл нооргоор хадгалах уу? тийм бол хавчуургын тойрогтоо нэмж хий эсвэл хоосон тойрогт хий.
Тасархай хүмүүсийн тойрог байна уу? тийм бол тойргоо бусадтай хуваалц.
Хэн нэгэнтэй хөөрөлдмөөр байна уу? тийм бол зурвас илгээ, э-мэйл илгээ, хөөрөлдөх хэрэгслээр зурвас илгээ.
Зугаацмаар байна уу? тийм бол тоглоомоор тогло, камераа залга, видео үз.
Тасархай нийтлэлүүд үзмээр байна уу? тийм бол “Юу тэргүүн бэ ” гэдгийг үз.
Ямар нэг юм хайж байна уу? тийм бол Гүүгле+ -ээр хай.
Спамчид(хэрэггүй шуудан илгээгчид) байна уу? тийм бол түүнийг хааж холдуул, илтгэ.
G+ таалагдсан уу? тийм бол найзуудаа урь.

Нэмэлт залгавар

2011-10-28T03:45:00.000-07:00

"Вэб хөтчүүд" сэдвийн үргэлжлэл

Хөтчийг аль хир өргөтгөж болох вэ? Браузер буюу хөтөч програмыг суурь гэж үзвэл дээр нь нэмэлт залгавар (add-ons, plug-in) гэж нэрлэх програмын хэсгүүдийг нэмж суулгаснаар хөтөч танд интернетэд ажиллах олон боломжийг олгодог.

Нэмэлт програмын ихэнхийг ихэвчлэн л мэргэжлийн сайн дурын идэвхтэй гуравдагч этгээд бүтээсэн байх бөгөөд түгээмэл хэрэглэх хөтчүүд нэмэлт програмын баян сантай байхын зэрэгцээ програмын өргөн сонголттой байдаг.

Файрфокс(Firefox) Галт үнэгний нэмэлт залгаврын сангаас олон төрлийн суулгац авах боломжтой бөгөөд тэнд нь сурталчилгаа хааж блоклохоос эхлээд нийгмийн (social) сүлжээний вэб хөгжүүлэгчдэд зориулсан сервер талын багаж хэрэгслүүд хүртэл байна.

Нийтлэг хэрэглэх нэмэлт залгавруудыг бусад браузерт ч суулгахаар бэлтгэсэн байдаг. Хэрэглэгч өөрийн хэрэгцээнд хэрэгтэй нэмэлт залгавруудыг олж мэдсэн бол татаж аваад суулгах(инстол)-ад хангалттай. Галт үнэгний нэмэлтийг эндээс авч болох бөгөөд сайжруулсан хувилбаруудыг ч эндээсээ авах боломжтой юм байна. Жишээ нь эндээс монгол хэлний зөв бичгийн нэмэлт залгавар суулгахад браузер дээр бичихэд ганц нэг буруу бичсэн үгийн алдааг хэлээд өгчих жишээ байна.

Кроом(Chrome) Хромын вэб агуулах (Web Store) нь нэмэлт залгаврууд олж авах өөр нэгэн нөөц эх сурвалж. Кроомын нийтлэг хэрэглээ өсөж байгаа нь нэмэлт залгавруудын сан тогтмол өргөжиж байгаатай холбоотой гэж үздэг. Жишээ нь эндээс дэлгэц олзлох(screen capture), bbc сайхан хоол(good food) гэх мэтийг би хэрэглэдэг бөгөөд үүнээс гадна сурч мэдэхэд зориулсан нэмэлт залгаврууд маш их байдаг.

Опера(Opera) хөтөч уламжлалаараа бол гуравдагч этгээдийн нэмэлт програмыг өөртөө хүлээж авах дургүй нэлээд хаалттай байжээ. Харин энэ баримтлал нь 11-ээр хувилбараас өөрчилж эхэлсэн тул Опера нэмэлт залгавруудаар өргөжиж байгаа ч, хэрэгтэй зүйлээ энэ сайтыг нэлээд ухаж байж олж авч болох бөгөөд зарим нь буг чөтгөртэйгөө ч байж болох юм байна. Дээрх хоёроо гүйцэх гэж урагшилж байна.

Реконк(Rekonq) хөнгөн жингийн хөтөч. Аль болох туранхай байхыг хичээдэг тул элдэв багаж хэрэгслээр өөрийгөө дарахгүй. Гэхдээ зар сурталчилгааг хаахаар(блоклох) өгөгдмөл суулгацдаа тохируулсан байхаас гадна флаш, Жава-д суурилсан зарим нэг нэмэлт залгавруудыг дэмждэг юм байна. Иймээс нэмэлт залгавар програмаар тун ядуу гэнэ.

Эпифэний(Epiphany) нэмэлт залгаварт хэт нээлттэй гэхдээ цөөхөн хэрэглэгчид зориулсан тул өргөтгөл програмууд тун багатай, голдуу бүтээгдэхүүн гаргахад зориулагдсан байдаг бололтой.

Мозилла өөрөө шинэчлэгдэх бүрдээ нэмэлт залгавраа шинэчлэхийг шаардаж сануулга өгдөг ч шинэчлэхгүй бол нэмэлт залгавар ажиллахаа болж сэтгэл гонсойлгодог. Галт үнэгт хэт олон нэмэлт залгавар суулгавал удаашрах байдал харагддаг бол Кроомын хувьд хурдад нөлөөлдөггүй байна. Нээлттэй эхийнхний туршиж тестлэх явцад нэмэлт залгавар үзүүлэлтэд Файрфокс(Firefox) Галт үнэг дөрвөн одонгоор, Кроом(Chrome) Хром мөн дөрвөн одонгоор, Опера(Opera) Опера гурван одонгоор, Реконк(Rekonq) нэг одонгоор, Эпифэний(Epiphany) хоёр одонгоор шагнуулжээ.

(үргэлжилнэ)

Вэб хөтчүүд

2011-10-19T11:43:00.000-07:00

Интернэт ашиглагч хүн хангалттай их цагийг онлайн өнгөрүүлдэг тул ямар хөтөч хэрэглэж байгаа маань бидэнд чухал биш гэж үү.

Интернэт хөгжлийн эхэн үед Нэйтскэйп, Майкрософт хоёр өөрсдийн хөтчүүдийн ноёрхлыг тогтоох гэж өрсөлдсөнөөс “Браузерын дайн” гэсэн нэр томьёо үүсэж билээ. Энэ дайнд зөвхөн Виндовз хэрэглэгч нарт нөлөөлж дайсагналын үр дүнд Нэйтскэйп мөхөж Майкрософт ноёрхсон. Ерөөд оны сүүлчээр Вэб хуудаснууд ганц интернет Эксплорэр-д зориулж хийгдэх болсноор Линүкс хэрэглэгчдийн браузер дээр заримдаа ажиллахгүй тэд шоовдорлогдох болжээ.

Нэйтскэйп-ийн ялагдлын шалтгаанаар Линүксчид нээлттэй эхийн үзэл санаа дээр тулгуурлаж Мозилла Файрфокс (Галт Үнэг) -ийг бий болгож, вэб хөгжүүлэгчдийн дэмжлэгтэйгээр интернэт Эксплорэр-тэй бараг ижил зиндаанд авчирч чадсан юм.

Файрфокс-ын амжилт Линүкс хөгжүүлэгчдийн хувьд маш том амжилт байв. Харамсалтай нь саяхнаас Мозилла Файрфокс-ыг Линүксийн хөтчөөр дэмжин ажиллахгүй болох оо хэдэн долоо хоногийн өмнө гаргасан хувилбараа цаашид дэмжин ажиллахгүй гэдгээр мэдэгджээ. Учир нь сайжруулсан хувилбаруудыг хэт ойрхон олон гаргасан ч урьдахаасаа нэг их ялгардаггүй зөвхөн Эксплорэр болон Кроом-ыг гүйцэж авч байна гэсэн шиг хувилбарууд гаргаж байна гэж хэрэглэгчид бухимдаж байгаатай холбоотой юм бол уу.

Үүний зэрэгцээ нээлттэй эхийн Гүүгл Кроом, Эпифэний, Реконк гэх мэт хөтчүүдийг өргөн хэрэглэж эхлээд байгаа тул “Галт үнэг” халих цаг нь бол оо юу? гэж Линүкс формат сэтгүүл асуусан байх юм.

Нээлттэй эх танд хэрэглүүлэхээр таван хөтөч санал болгожээ. Үүнд:

Файрфокс(Firefox)Галт үнэг,
Кроом(Chrome)Хром,
Опера(Opera)Опера,
Реконк(Rekonq),
Эпифэний(Epiphany) байна.

Дээрх тавантөрлийн хөтчийн Ф(5.0.1), К(13.0.782.112), О(11.5),Р(0.7.0), Э(3.0.4) хувилбаруудыг хооронд нь

өргөтгөж болохнэмэлт-програм,
аюулгүй ажиллахнөхцөл,
интерфейс,
медиа үзүүлэхболомж,
хурд,
синхрончлоххэрэгслүүд,
технологийн олон улсын стандартад тохирч байгаа байдлаар нь харьцуулж, энэ үзүүлэлтээруралдуулжээ.

Хэрэв нээлттэйэхийн хөтөч програмыг турших сонирхолбайвал СийМүнкий(SeaMonkey)Далайн сармагчин, Мидори(Midori)Ногоон , Линкс(Lynx) Шилүүс зэргийг үзэж болох юм байна.

(Тайлбар:Хөтөч нь вэб серверээс файлуудыг шаардах компьютерынпрограм. Файлууд нь гипер бичвэрттэмдэглэгээт хэлээр бичигдсэн байхбөгөөд хөтчид зориулан загварт орсонбайна. Файлын бичвэр дэх холбоосуудыгтовшиход хөтөч нь тухайн холбоосын заажбайгаа файлыг харах боломжийг хэрэглэгчидолгоно. Цааш интернэт, вэб сайт, вэб хуудас-г үзэж болно.)

Вэб хөтчийн хөдөлгөөнөөр бид интернэттэй харилцах, юм үзэх тул яагаад зөв ажиллах нэгийг нь сонгох нь чухал биш байх билээ.

(Үргэлжлэх үү)

Тоглоод үз.

2011-10-14T04:11:00.000-07:00

Хөдөлгөөнт загвар гээчсонирхолтой эдийг Блогспот оруулжирэхээ аль дөрөвдүгээр сард хэлж байсанюм. Сонирхвол эндээс үзээрэй. Хөдөлгөөнийгудирдах цэс нь нэмээд нэлээд баяжжээ.

Блогийннэрийн хойно “Хайлт” гэх цонхонд үгбичихэд тэр үг орсон блогийн бичлэг шарөнгөөр ялгарч харагдах тул хялбар олжунших боломжтой болжээ. Түүний дор байхВ гэх айкон тэмдгийг сонговол таныблог удирдах самбар буюу “даашборд”-дудирдлага шилжинэ. Түүний арын захиалахбуюу мэдээгээр тэжээгч айкон тэмдгийгсонгосноор болгийн шинэ мэдээг ямарнэг байдлаар авч унших боломжтой.

Блогийн нэрийнзүүн дор буулгах цэсний таб-д хөдөлгөөн удирдах цэс байрлах бөгөөд түүнийг

Сонгомол (Classic)
КартЭргүүлэх (Flipcard)
Сэтгүүл (Magazine)
Мозайк (Mosaic)
ХажуугийнЗурвас (Sidebar)
ТүрЗураг (Snapshot)
ХугацаагаарГүйлгэх (Timeslide)

сонголтын аль нэгээр сонгож харна. Хүн ямар сэдвээр блог хөтөлжбайгаас хамаараад аль нэг хэлбэрийгсонгож тохируулах боломжтой байна.Зургийн том жижгийг мөн бодууштайнийтэлж баймаар санагдлаа. Хэдэн хайртайүсгүүд мозайк дээр барвайгаад жаахантийм ээ.

Баруун доодбуланд гарах “Хариу бичээрэй” гэх товчих үүрэгтэй санагдсан. Үүлэн дээр суудагминий баримтууд хөдөлгөөнт горимооргарч ирэхгүй болохоор шалтгаанаа бичээд илгээлээ,гэтэл нэг хоёр минутын дараа засраадгарч ирсэн.

Залуусаа хоолныцэсийг сонгоод тоглоод үз. Өөрт чиньсайхан санагдвал өөрийнхөө блогийгхөдөлгөөнд оруулаад үзээрэй.

Өнөөдрийн сонголт

2011-09-30T06:21:00.000-07:00

Нээлттэй эх сонирхогчдод зориулсан Линүкс Формат сэтгүүл сар бүр дугаар гардаг юм л даа. Уг нь захиалаад уншдаг хүн болсон, энэ жилийн дугааруудыг олигтой ч уншиж амжилгүй дээр дээр нь давхарлаад, зарим нь уутнаасаа ч гарч амжаагүй байтал энэ долоо хоногт дахиад нэг ирлээ. Задлаад хартал Арван нэгдүгээр сарын дугаар байна. Есөн сард арван нэгдүгээр сарын дугаарыг захиалагч нь хүлээгээд авахаар захиалга, шуурхай хэвлэх, борлуулалт гэж янзын санагдлаа.

Харин сэтгүүлийн тэргүүн сонголт (HotPicks) нэртэй маш олон хуудас буланд нээлттэй эхийн одоогоор хамгийн сайн ямар програмуудыг санал болгосныг нь жагсаажээ. :-) Сонирхсон хүн яагаад гэдгийн лавшруулаад үзээрэй.

Эх сурвалж нь : www.linuxformat.com (LXF150)

Хөгжим тоглуулагч: Amarok Вэб: http://amarok.kde.org/ ; Хэрэв та өмнө нь хэрэглэж үзээгүй бол 2.4.3 хувилбар нь таныг гайхшруулах юм байна.
VM менежмент: Archipel Вэб: http://archipelproject.org/ ; бетта 3, програм хангамжийг туршиж үзэх болон хөгжүүлэхэд ганц хэрэгтэй зүйлийн нэг нь, үүнийг чөлөөт лицензтэйгээр хэрэглүүлж байгаад нь линүкс маш талархаж байдаг юм байна.
Интерактив Пайтан бүрхүүл : IPython Вэб: http://ipython.org/ ; хувилбар 0.11, Пайтон ашиглахад хялбар ч пайтон бүрхүүл бүүр ч сайхан.
KDE лаунчер: Takeoff Вэб: http://kde-apps.org/ ; хувилбар 0.1, Саяхан гарсан Mac OS X Lion -оос гарсан, "аксон" болон "таб" байдлаар меню=цэс нь юуг ч хайж олох брауз хийхэд хялбар.
Файл уншуур: Rowscope Вэб: http://rowscope.sourceforge.net/ ; хувилбар 1.2, Аварга том файлыг зохицуулан ажиллахад тусална.
Подкаст тоглуулагч: GPodder Вэб: http://gpodder.org/ ; хувилбар 2.18, Үнэхээр уяан хатан.
ЮуТүйб үзүүлэх: Minitube Вэб: http://flavio.tordini.org/minitube/ ; хувилбар 1.5 Таны мэдрэхүйгээр юу болж байгааг хялбархан ойлгож өөрчилнө.
Стратегийн тоглоом: CKhet Вэб: http://mbays.freeshell.org/ckhet/ ; хувилбар 0.1.6 шатартай төстэй хэрнэ хүчтэй зэвсэг.
Өнгөт тоглоом: Cubosphere Вэб: http://sourceforge.net ; бета, төвөгтэй байдлаас түлхүүрүүдийг олж авснаар хялбархан мултарч гарах.
Администраторын хэрэгсэл: Usermin Вэб: http://www.webmin.com/usermin.html ; хувилбар 1.48, NetBSD, FreeBSD зэргийг дэмжих ба бусад Unices ийг хост хийнэ.
Линүкс түгээлт: Tiny Core Linux Вэб: http://distro.ibiblio.org/tinycorelinux/ ; хувилбар 3.7, нэг их гайхмаар харагдахгүй ч маш өндөр нягтралтай график файлын багтах зайнаас бага зайд багтана.

Эвлүүл, дүрсэл, хамтаар хэрэглээ

2011-09-28T07:01:00.000-07:00

Блог доо салхи оруулалгүйзад амраад, ажиллаад, аялаад, ажил төрөл,үйл явдалд дарагдсаар явтал нэг мэдэхэд намар болчхож. Бичмээр санаа оноо байвчзав байхгүй гэсэн худал бодолдоо өөрөөитгэж явтал, хэд хоногийн өмнө Гүүглийнбаримт бичгийн жагсаалтад НэгдмэлХүснэгт “Google Fusion tables” хэрэглэж болно гэх сонирхолтатсан мэдээ уншаад сониуч зангаараабайхгүй заваа гаргаад нэгэн туршилтхийж үзэв.

“Нэгдмэлхүснэгтийг хэрэглэж өөрийн өгөгдлөөгазрын зургаар мөн төрөл бүрийн графикдүрсээр нийтлэх, өөрийн өгөгдөл хүснэгтээонлайн хост хийх, олон хүний бэлтгэсэнөгөгдөлтэй хоршуулан хэрэглэх боломжтойюм” гэснийг уншаад Улаанбаатарынэмнэлгийн үйлчилгээнүүд ч юм уу, номындэлгүүрүүд ч юм уу, улсын цэвэр уснынөөц юм уу, зэрлэг амтны тархац ч юм уу,тухайн үеийн хур тунасны онлайн зургуудч байдаг юм уу янз янзаар ашиглах боломжбайна гэж санагдлаа. Энэ санаагаабататгах аль эсвэл туршиж үзэхээр шуудл хайлтаар өөрт олдсон хэсэгхэн мэдээллийгдор нь онлайн нэгдмэл хүснэгт болгожоруулаад, хэдхэн минутад бүсчилсэн дүрсзургийг бэлтгээд гаргаж үзлээ.

Монголынхоогазрын зураг дээр аймаг бүрийн сумынтөвийн нэртэй нь хүн амын нягтралыголдсон мэдээлэл дээр тулгуурлаад тавьж үзэв. Аймаг бүрийнтөвийн зураг байсан бол бүүр ч гоёхарагдах байлаа.:D

Үүний хэрэглээгсонирхсон хүн дэлгэрүүлээд “support fusiontables” хуудаснаасуншиж үзээрэй. Уг хүснэгт ньмэдээлэл бүхий өгөгдөл хүснэгтийгонлайнаар хялбар хост хийх, хамтранхэрэглэх, нийтлэх, төрөл бүрээр харуулахзарчмаар төрөл бүрийн өгөгдлийг орчинүеийн менежмент болон вэб хэрэглээнийсистемүүдэд нийтлэх боломж олгох юмбайна.

Төрөл бүрийнжишээнд ашигласныг үзэсгэлэн (ExampleGallery) -гээс үзэж болно.

Санаа аваадхэрэглэж чадвал энэ бичлэгийг бичсэнийхэрэг нь тэр дээ найзуудаа.

Унших эх сурвалж, Дөрөв

2011-06-29T08:14:00.000-07:00

Монголын эртний түүхийн бичгүүдийн нэг болох ХҮШ зууны үед зохиосон Рашпунцагийн Болор эрх буюу "Дай-Юан улсын болор эрх" судрын монгол бичгээр бичсэн е-номын хэд хэдэн холбоосыг Гүүглийн НОМ нэртэй төслийн сангаас хайлтын хөдөлгүүрийн ид шидээр олсон юм. Харвардын их сургуулийн ази судлалын төвөөс хэвлэсэн БОЛОР ЭРХ нэртэй таван дэвтэр ном байна. Эхний гурван номонд нь гар бичмэл хувилбар, сүүлийн хоёр номонд хэвлэмэл эх сурвалжийг оруулж хэвлэжээ.

Болор эрх (1):

"Богд Чингис хааны долоон зуун гучин зургадугаар оны есөн сарын нэгний өдөр. Рашпунцагийн зохиосон монгол улсын түүх, гутгаар дэвтэр. Тэргүүн ноёны ордны нарийвчлах гэрийн дармал гаргах газраас дармалдав." гэж эхлэх Болор эрхийн энэ хувилбарыг номын IV , номын V -р дэвтэрт хэвлэжээ.

Болор эрхийн номын V дэвтэр Гүүглийн электрон ном бүлгээр илэрч гарсан учир е-ном үзүүлэлтээр бүлэг, агуулга нь тодорхой байна. Нийт 17 бүлэгтэй, 10,13 бүлгээс бусдыг нь унших боломжтой юм байна. Номын доод талд байрлах агуулга(contets)-аас сонгох боломжтой бөгөөд

номыг уншиж эхэлсний дараа хайх цонхны дор байрлах агуулга(contets) цэсээр ороод бүлгийг сонгох боломж олдох юм байна.

Болор эрх (2):

Болор эрхийн Тойн Рагва Жамсаны эх судраас 1909-1910 од хуулж бичсэн хувилбар гэх номын эхэнд тэмдэглэсэн байна. "Дай Юаний болор эрх бичиг, Тэргүүн дэвтэр" гэж эхэлсэн дараах холбоосуудаас унших боломжтой.

Болор эрхийн энэ хувилбар номын I дэвтэрт хэвлэгдэж. Нийт 29 бүлэгтэй, (15,16,17,29,24,25) бүлгээс бусдыг уншиж боломжтой юм байна.
Болор эрхийн цуврал номын II дэвтэр. Нийт 21 бүлгийн (17,18,20) гурван бүлгээс бусдыг унших боломжтой байна.
Болор эрхийн номын III дэвтэр.

Уншигч та энэ электрон номуудыг онлайн унших боломжтой харин электрон номын бүх хуулбар зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсан гэдгийг анхаарч байхад илүүдэхгүй.

Болор эрхийн нэг, тав дугаар дэвтрийг хайж олсны дараа бусдын олохоор хэд хэдэн янзын хайлтыг хийж үзлээ. Та ч бас туршаад үзээрэй. “болор эрх” гэж хайх эсвэл “bolor erike” гэж хайхад танд ямар мэдээлэл олдож байна вэ? номын тухай юу гэж байх юм.

Монгол бичгээр унших эх сурвалж ном интернетэд олон болтугай.

Унших эх сурвалж, Гурав

2011-06-24T08:48:00.000-07:00

Вэб хөтчөөр ахисан шатны хайлт хийх зуураа монгол бичгээр Бээжинд 1716 онд хэвлэсэн “Арван зүгийн эзэн Гэсэр хааны тууж оршивой” нэрт судрын дижитал хувилбарыг Данийн хааны номын сангийн хэвлэмэл ном гэсэн бүлэг дор байхыг олж үзлээ. Үнэндээ 300 жилийн өмнө хэвлэсэн судар ном нь судалдаг, уншиж чадах хүндээ их зүйлийг өгүүлнэ. Монгол кирилл үсгээр буулгасан Гэсэрийн туужийг интернетээс онлайн унших боломжтой ч байна.

Интернетэд энэ мэт эртний ном судар онлайн байгаад тулгуурлаж түүх, хэл уран зохиолын салбарт суралцдаг оюутан тухайн номын олон талын судалгааг хийх, програм хангамжийн чиглэлээр сурч байгаа нэг нь танин мэдэхүйн чиглэлийн монгол агуулгатай хялбаршуулсан онлайн ном, эсвэл үгийн санг үүсгэх боломжийг нь технологи талаас нь бүрдүүлэх, зураг дизайн хийх чадвартай нь элдэв янзын арга технологийг ашиглаад сонирхолтой вэб сайт бэлтгэх гэх мэт төрөл бүрийн шийдлүүдийг гаргаж болох юм.

Бас нэгэн эх сурвалж, номын сангийн хэвлэмэл ном гэсэн бүлэг дотор 1800 онд хэвлэгдсэн манж, монгол, хятад хэлний зурагт толь байна. Хоёр зүйлийн толь бичиг нь хоёулаа араасаа эргүүлж эхэлж уншихаар бэлтгэгдсэн байна. Харж харж зургаар нь ганц нэг үг л би хувьдаа таах юм байна. Хоёр зуу гаруй жилийн өмнө хэвлэсэн ном интернетэд онлайн суучихсан, дэлхийн өнцөг булангаас хүмүүс үзэх, унших боломжтой нь сайхан санагдлаа.

Блогийн өмнөх бичлэгт “Хутагт их хураангуйд Молон Тойн бодист эх дүр ийн ач тусыг хариулсан намтрын судар оршвой.” номын холбоосыг оруулсан бол үүнтэй төстэй “Их рити хувилгаанд Молом Тойны эхийн ачийг хариулсан тууж бөлгөө” нэртэй өөр нэгэн судрын холбоосыг хийлээ. Мөн л домог уншиж, судалдаг хүнд бол хэрэгтэй зүйлийн нэг байж болно гэж бодлоо.

(Энэ бичлэгийг бичих зуур үүнд огт хамаагүй ч хэд хоногийн өмнө уншиж байсан нэгэн сэдэв санаанд орж ирэв. “Хөтөч ба Вэбийн талаар 20 зүйлийг би мэдэж авлаа” онлайн номыг бүтээх эх код (source code) нээлттэй болсныг олж уншсанаа залуустаа хэлэхээ мартсан байна. Сонирхсон хүн ороод үзээрэй. Номын талбар ба хуудас эргүүлэх зарчим. Нууц товчоог нэг ийм ном болгочихвол мөн сайхан аа. Мөрөөдөхөд мөнгө төлөх юм биш. :-) )

Монгол бичгээр унших эх сурвалж ном интернетэд олон болтугай.

Унших эх сурвалж, Хоёр

2011-06-07T04:29:00.000-07:00

Монгол бичгээр бичсэн ном судрыг агуулах номын сангууд олон байдаг ч онлайн унших ном одоогоор олон байхгүй байна. Интернетийг өөрийн хэрэглээндээ өдөр бүр хэрэглэгч залуусын судлах, унших, суралцах үйлсэд нь хэрэг болж мэдэх өөр нэг эх сурвалж Данийн хааны номын сан юм. Энэ номын сан олон нийт, оюутан залууст үйлчлэх бөгөөд маш олон хэл дээр түүх дурсгалт баримт бичиг номоор баялаг, түүний нэг хэсэг нь дорно дахины номын сан хөмрөг бөгөөд түүнд нь монгол бичгээр бичсэн нэлээд тооны ном байна.

Өнгөрсөн жил манай ерөнхийлөгч, төр засгийн түшээд Дани улсад айлчлах үеэрээ мөн хааны номын сангаар зочлоод ном судрыг үзээд байсныг энэ нийтлэлээс үзэж болно. Би арван таван жилийн өмнө (1996 онд) Копенгагенд стандартын (WG2) хуралд монгол бичгийн үсгийг стандартаар юникодод оруулах баримт бичиг боловсруулах, ISO стандартын мэдлэг олж авахаар Чалхаасүрэн, Олвер нартай хамт хуралд долоо хоног ирж билээ. Тэр үед Данийн үндэсний музейд хадгалагдах нэлээд хэмжээний монгол үзмэрийг үзэж, танилцахдаа энэ үзмэрүүдийг монгол улсын нутгаас мөн хятад улсын өвөр монголын нутгаас Данийн судалгааны экспедицүүд явж байхдаа цуглуулсан зүйл юм гэж ойлгож авсан. Үндэсний музейгээс гадна Данийн Хааны номын сангийн дорно дахины номын сан хөмрөгт байгаа ном баримтууд мөн судалгаа шинжилгээний багийн цуглуулсан сан хөмрөг байж болно.

Судалгааны экспедицээс гадна мянга есөн зуун хорь гучаад оны үед Хөвсгөл нутагт амьдарч эмчийн ажил эрхэлж байсан Дани гэр бүлийн бичиж үлдээсэн баримт мэдээлэл дээр тулгуурласан нийтлэлүүд ГЭР (Дани-Монгол нийгэмлэгийн) сэтгүүлд ер нь байнга л гардаг.

Энэ мэт хүмүүсийн цуглуулж, тэмдэглэж үлдээсэн дэвтэр номын цуглуулга энэ номын сан хөмрөгт хандив болсон байж болно. Хамгийн гол нь монгол бичгээр бичсэн зарим ном судар, гар бичмэл дэвтрийн дижитал хувилбарыг дараах холбоосуудаар уншиж болно.

Үүнд: “Хэдэн зүйлийн үзлэг оршвой.” гэх нэртэй гар бичмэл зурхайн (astrology) номын жагсаалтад бүртгэгджээ. Номын дижитал хувилбарын энэ хуудаснаас “... дөрвөн дунд сар... хүрд. туулай морь тахиа хулгана ... ” гэх мэтээр номыг бүрэн эхээр нь уншиж болно.

“... жил нэрт лити буюу. Түүн дүр жилийн тэргүүн хулгана: сарын тэргүүн барс: мөч цагийн тэргүүн өр гийх: наран ургахын тэргүүн туулай: мах бодын тэргүүн модон: гаригийн тэргүүн адьяа: ...” гээд эхэлсэн цаг тооны бичгийн талаарх мэдээлэл бүхий номыг бүрэн эхээр нь унших боломжтой байна.

“Амаар уламжилсан монгол үлгэр” нэртэй арван долоон дэвтэр дижитал номыг унших боломжтой байна. Эхний есийг нь 1938-1939 оны өвөл Каари Грөнвечийн (Kaare Grønbech (1901-1957)) хүсэлтээр Лувсанранжав (цахар хүү) болон Тончой нарын өгүүлснийг Лувсанранжав, Дамирансүрэн нар тэмдэглэж бичжээ. Холбоосоор үзэхэд дэвтрийн бүх жагсаалтууд байгаа бөгөөд дэвтэр тус бүрээр нь дэлгэж унших боломжтой байна.

“Хутагт их хураангуйд Молон Тойн бодист эх дүр ийн ач тусыг хариулсан намтрын судар оршвой.” нэртэй судрыг холбоосоор нь унших боломжтой юм байна.

Манж болон монгол бичгээр бичсэн хууль дүрмийн бичиг байна. “Гадаад монголын төрийг засах явдлын яамны залруулгын засахасан хууль зүйлийн бичиг. Залруулгын засахасан ани монгол хана ванг ууд ....” гээд хар өнгөөр манж бичгээр, улаан өнгөөр монгол бичгээр бичсэн баримт байна. Нийт 72 хэсэгтэй монгол нутагт хэрэгжүүлэх хуулийн хянан засварласан баримт бололтой.

Үүний адилаар монгол бичиг, манж бичиг, хятад ханзаар зэрэгцүүлэн орчуулж бичсэн баримтууд байгааг сонирхсон хүн номын сангийн вэб хуудаснаас дэлгэрүүлж уншаарай.

Монгол бичгээр унших эх сурвалж ном интернетэд олон болтугай.

Унших эх сурвалж Нэг.

2011-05-24T05:39:00.000-07:00

Би Гүүгл сонордуулгыг (Google alert) ашигладаг юм л даа. Заримдаа сонин сайхан мэдээ дуулгана. Энэ удаа Америкийн Монгол судлалын төвийн Азийн дижитал архив-т монгол бичгээр бичсэн ном байдаг талаар мэдээлсэн байна. Санал болгосон холбоосыг лавшруулж үзтэл 1917-1940 оны хооронд манай улсаас хэвлэн гаргасан хууль дүрэм, журам бүхий 36 ширхэг номыг дижитал хэлбэртэй хадгалжээ.

Монгол бичгээр албан бичгээ хөтөлж хэрэглэж байх үеийн баримт бичгүүд бөгөөд олзуурхууштай нь бүгд монгол бичгээр бичигдсэн байгаа юм. Монгол бичгээ сурч байгаа хүнд онлайн монгол бичгээрээ унших нэг эх сурвалж болж болох юм гэж бодогдлоо. Ерээд оны сүүлээр Улаанбаатарын гудамжаар хаа саагүй хэрэглэсэн хуучин ном зардаг байсан. Би нэг газраас монгол бичгээр 1949 онд хэвлэсэн үндсэн хууль худалдаж аваад их олзуурхаж билээ. Тэгсэн энэ сайтын номын цуглуулгад 1940 оны үндсэн хууль байж байна. Зуун жилийн дараа бидний ач үрс орчин үеийнхтэйгээ харьцуулан үзэхэд бас л баримт болоод байж байх нь гайхалтай.

Өөр нэг сонирхол татсан зүйл бол бүүр 1925 онд хэвлэсэн “Монголын дархан сүлд цаазтай газруудын учир” гэсэн ном байна. Номын эхний хуудас нь: Орд хамгаалах, Монголын олон аймгийн суга нутаг дор онгон тайлга бүхий дархан цаазтай газрууд олон байна (буй ану). Маш эрт цагаас ... гэж эхлээд, төгсгөл хуудас нь: “Монгол улсын арван тавдугаар оны наймдугаар сард, Монголын ардын номын хэвлэл, Үнэ 9 мөнгө, Улаанбаатар хот дахь орос Монголын хэвлэлийн газар” гэж төгсжээ.

Мөн 1926 онд хэвлэгдсэн өөр нэгэн сонирхолтой баримт бол “Хуш модны самар түүх дүрэм” гээд самрыг түүхий үед нь түүхийг хориглох, түүвэл ... янчаанаар торгох..., үнэ 2 мөнгө гээд төгсгөсөн баримт байна. Энэ нь байгаль орчноо хамгаалж байсан тодорхой жишээ билээ. Сонирхсон хүн лавлаад үзвэл өөр олон зүйлийг мэдэж болох онлайн эх сурвалж болох юм билүү.

Монгол бичгээр унших эх сурвалж ном интернетэд олон болтугай.

Блогийн ирээдүй

2011-04-05T04:22:00.000-07:00

Fresh new perspectives for your blog

Блог буюу тэмдэглэл хөтлөхдөө та Блогспот хэрэгслийг хэрэглэдэг бол хэдхэн хоногийн өмнө нэгэн сонирхолтой мэдээ гарсаныг уншсан ч байж болох юм. Блог хөтлөгч блогоо таван шинэ хөдөлгөөнт загвараар дэлгэн харуулах боломжтой болох юм байна. Энэ үзүүлэх буюу дэлгэн харуулах зарчим нь Вэбийн сүүлийн үеийн технологиудыг дэмжин AJAX, HTML5 болон CSS3 нэгтгэсэн бөгөөд блог хөтлөгч болон уншигч нарт дараах хялбар боломжийг олгох юм байна. Үүнд:

төгсгөлгүй гүйлгэн харах: дахин ачаалах эсвэл дараах хуудсыг товшилгүйгээр илүү олон нийтлэлийг унших
шинэ байдлаар дэлгэн үзүүлэх: блогийн төрлөөс хамаарч өөр өөрөөр харуулах
хурд: унших зуурт зургуудыг ачаалах, (зургийг урьдчилан ачаалах шаардлагагүй)
интерактив: янз янзын аргаар блогийн агуулгыг бэлтгэж үзэх боломж байна гэжээ.

Сонирхсон хүн дэлгэрүүлээд цааш нь гарчгийн холбоосоор орж уншаарай.

Ингээд өөрийн блог дээр туршиж үзээд харвал сонин зүйлүүд харагдав. Блогоо “Цагаар гүйлгэх” = “Timeslide” горимд бичвэр байдалтай харж байгаад хайлтын цонхонд үг бичиж турштал тэр үгийг агуулсан бичлэгүүд бүгд шар өнгөөр ялгарч харагдав. Энд хайх хөдөлгүүрийг гайхалтай хослуулсан болох нь сайхан санагдсан шүү.

Харин зургаар голдуу блогддог хүнд бол Snapshot буюу “Түргэн зурагч” -аар харахад сайхан харагдаж байсан.

Chrome (Кроома) хөтчид хэрэгсэлийг шууд нэмэлт өргөтгөлөөр суулгаад Блогспотын бүх тэмдэглэлийг олон янзаар харах боломжтой болчихсон байна. Бусад хөтөч яаж хүлээж авч байгааг туршиж амжсангүй. Шинээр нэмэгдэх хөдөлгөөнт темплет буюу загварын нэр:

Flipcard = Монголоор юу гэж хэлэх вэ?
Mosaic = Мозайк
Sidebar = Хажуугийн зурвас = хажуугийн самбар
Snapshot = Түргэн зурагч = Бачим = Түргэн зуур
Timeslide = Цагаар гүйлгэх

Ware буюу Эд

2011-03-31T03:18:00.000-07:00

Монголын мэдээллийн томоохон сайтуудын өнөөгийн төрх нэртэй нийтлэлийг уншиж суутал Вариз(Warez) гэсэн үгийг хараад хэдэн жилийн өмнө толь бичгийн орчуулгад монгол үг оноочих санаатай энэ үг дээр нэлээд удсанаа санаж юу билээ гэж хартал Warez (эд бараа) гэж үг оноож.

Уг үгийн утга нь толь бичигт: Warez (эд бараа) хадгалагч хавтас (depository directory)-анд хадгалсан хууль бус(зохиогчийн эрхийн хуулийг зөрчсөн) файлуудын цуглуулга. Ихэвчлэн задалсан хувилсан програм хангамж агуулсан байна. Мөн үүнийг дэлгэрүүлээд Википедиа Warez-гийн холбоосоор уншиж болно. “Warez” үгийг голчлон нэр үг хэлбэрээр хэрэглэх юм байна.

Энэ үгийг мөн дараах хэлц үгэнд хэрэглэсэн байдаг. Жишээ нь: Warez doodz (dudes) (эд барааны залуус/хулхитдаг залуус) Худалдаанд зориулсан програмын нууцлалын хамгаалалтыг авч хаяад, хууль бусаар эд бараа (warez) сайт руу хуулж тавих байдлаар Интернетэд ажилладаг бүлэг хүмүүс. Програм хангамжийн нууцлалыг өөрчилснөөр тухайн програмыг албан ёсны хамгаалалтын нууц үг эсвэл түлхүүргүйгээр дурын хүн хэрэглэх боломжтой болно. Warez kiddies (эд барааны багачуул) эд барааны залуус (warez doodz)-ыг дооглосон хэллэг.

Википедиагаас үзвэл ЭД БАРААны төрөл олон янз байх юм байна. Жишээ нь:
0-өдөр зохиогчийн эрхтэй бүтээгдэхүүнийг гарах өдөр нь эсвэл гарахаас нь өмнө эрхийг нь эвдэж бэлтгэсэн програм хангамжууд, хамгаалалттай програм хангамж болон файлуудыг хууль бус үйлдлүүд хийж задлаад тавьсан програм хангамжийн хэсгүүд, тоглоом, кино, видео, зурагтын нэвтрүүлэг, хууль бусаар скандсан э-ном гэх мэтээр олон зүйл багтдаг байна.

“Ware” буюу эд гэсэн төгсгөлтэй үгийг компьютерын хэрэгсэл, програм хангамж, хэрэглээний нэр томьёонд олноор хэрэглэсэн байдаг. Бид өдөр бүр хэрэглэдэг болохоор (hardware) техник хангамж, (software)програм хангамж гэсэн үгийг ч анзаарахгүй байж болох юм. Гэтэл маш олон үг толиноос гарч ирэхээр та гайхаж магад. Warez үгэнд ЭД БАРАА гэж монгол нэр оноохдоо ware буюу эд гэсэн үгийг дараах байдлаар салбарынхаа хэрэглээнд оруулаад ирвэл зүгээр санагдсан.

accessware = хандалтын програм
freeware = төлбөргүй програм
shareware = дундын програм
fritterware = сүржин эд
groupware = багийн эд
guiltware = зовлонгийн эд
charityware = буяны эд
careware = туслах эд
malware = хорлонт эд
middleware = завсрын програм хангамж
nagware = ядаргаатай эд
payware = төлбөрт програм
psychedeliсware = хий үзэгдлийн програм
wankware = гараар оролдох эд
shelfware = лангууны програм
shovelware = хүрзэдсэн эд
bloatware = цүлхийсэн эд
teamware = ажлын багийн-эд = хамтын эд
tree ware = модон эд
vandalware = түйвээгч-эд
vapourware = тодорхой бус програм
Novell netware = Новелл сүлжээ

Энэ нь мэдээллийн технологийн салбарын үгсийг монгол хэлээрээ хэрэглэхэд бага ч болов жигдлэх алхам байж болох юм аа.

Жич тайлбар: middleware (завсрын програм хангамж) Клиент болон серверийн хооронд зуучилсан програм хангамжийг хэлэхэд хэрэглэдэг ерөнхий хэллэг. Завсрын програм хангамжийн сайн жишээ нь Гипербичвэр дамжуулах протокол хэрэглэн хүсэлт тавьж байгаа хөтөч болон вэб серверийн хооронд зуучилдаг програм хангамж юм. Мөн өөр нэг жишээ бол Аюулгүй холбогчийн давхарга(secure sockets layer)-ыг гүйцэтгэдэг програм хангамж бөгөөд энэ нь үйчлүүлэгчээс сервер рүү, серверээс үйлчлүүлэгч рүү дамжуулах өгөгдлийн нууцлал(encryption) болон тайлал(decryption)-ыг хийдэг.

Мультимедиа-н гурав

2011-02-20T13:14:00.000-08:00

Хэд хоногийн өмнө Линүкс формат сэтгүүлээс юм уншиж суутал “Салхитай тэнгэрийн үүл хурдан, Саруул ухаантны санах хурдан, Сайн морины явдал хурдан” гэж гурван хурдан буюу Ертөнцийн гуравууд санаанд ороод нээлттэй эхийн мултьтимедиа хэрэгсэл програмын талаар юм бичмээр санагдав.

Үүнийгээ

Мультимедиа-н гурван бүтээгч,
Мультимедиа-н гурван засварлагч,
Мультимедиа-н гурван тоглуулагч

гэж хэлбэл болмоор ч юм шиг байна.

Мультимедиа гэдэг нь компьютерээр боловсруулдаг янз бүрийн мэдээллийн хэрэгслийг дүрслэхэд хэрэглэдэг ерөнхий нэр томъёо. Мультимедиагийн жишээнд дуу, график дүрс, видео дүрс, хөдөлгөөнт дүрс болон бичвэрүүд гээд олон зүйл багтдаг.

Мультимедиа бүтээх гурван хэрэгсэл

Холигч (Blender) Ихэнх үйлдлийн систем дээр ажиллах боломжтой 3D буюу гурван хэмжээс агуулгыг бүтээгч нээлттэй эхийн хэрэгсэл програм. Хэрэгслийг жишээ нь телевизийн медиа бүтээх, богино хэмжээний анимэйшин кино бүтээхэд хэрэглэдэг.
LMMS (Linux Multimedia Studio) Дууг синтез хийхэд, MIDI keyboard (даруул) -аар тоглож хөгжмийн бичлэг бэлтгэж болно. Уг хэрэгсэл програм нь Линүкс, Виндовз, OS X дээр ажиллана.
Барьж авах, олзлох, бичиж авах үнэг (Сapture fox movie) Дэлгэц дээрээс шууд бичих олон янзын програм хангамж байгаа ч энэ хэрэгсэлийн онцлог таны хэрэглэж байгаа вэб хөтчөөр үзэж байгаа зүйлийг шууд Screencast (компьютерын дэлгэц дээр гарч ирэх зүйлийг дижиталаар бичнэ) хийж бичих боломжтой. Энэ хэрэгсэл нь Галт үнэг(Firefox) хөтчид залгаас програм (plug-in) хэлбэрээр суух бөгөөд Галт үнэг хөтчийг хэрэглэх бүх үйлдлийн систем дээр ажиллана.

Мультимедиа засварлах гурван хэрэгсэл

Оодасити буюу зүрхлэх, зориглох (Audacity ) Энэ хэрэгсэл програм жишээ нь хичээл заах үед бичиж авсан бичлэгт орсон ангийн сурагчдын шуугианыг арилгах, бичлэгийн тракын байрыг хооронд нь солих зэрэг ажиллагааг гайхалтай сан гүйцэтгэдэг. Мөн үйлдлийн системээс хамаарахгүй ажиллах ба түгээмэл хэрэглэгдэх файл форматуудыг экспортлох болон импортлох чадвартай.
Гимп (Gimp) Буулгасан дэлгэц буюу скриншоот дүрсийг засварлах эсвэл ялгүй өнгө зүс нэмэхэд хэрэглэж болно. Гимп бүх зүйлийг хийж чадна. Үйлдлийн системээс хамаарахгүй ажиллах бөгөөд Фотошоп- ыг орлох төлбөргүй хэрэгсэл юм.
Авийдемүкс (Avidemux) Таны видеог засварлахад хэрэг болох бүх багаж хэрэгслийг агуулна. Нээлттэй эхийн энэ хэрэгсэл програмыг янз янзын зорилгоор хэрэглэх боломжтой бөгөөд видеоны түгээмэл хэрэглэгдэх форматын кодыг таньж унших, хувирган бичих ажиллагааг хялбар ашиглах энгийн интерфейсээр гүйцэтгэнэ.

Мультимедиа тоглуулах гурван хэрэгсэл

VLC Өөр өөр үйлдлийн систем дээр медиа тоглуулах хамгийн эвтэйхэн хэрэгсэл програм. Файлын олон төрлийн форматыг дэмжин ажиллах бөгөөд ихэнх төлбөргүй санд ашигладаг. Мөн “libdvdcss” ашиглаж нууцлал задлах шаардлагагүй DVD тоглуулж чадна.
Амарок (Amorok) энэ програм DRM(Digital rights management) -д суулгаж өгсөн хөгжмийн файлаас бусад аудио форматуудыг тоглуулна. Хэрэглэгч нарын туршлагаас үзэхэд тоглуулагч програмыг (Magnatune, Jamendo, MP3tunes, Last.fm, Shoutcast) үйлчилгээнүүдтэй хослуулан хэрэглэдэг юм байна.
Гар тоормос буюу Хандбрэйк (Handbrake) Хэрэв та DVD видео-гоо Айпоод (iPod) эсвэл өөр төрлийн зөөврийн видео тоглуулагч дээр тоглуулах шаардлага гарвал танд Гар тоормос хэрэг болно. Энэ тоглуулагч програмыг анхлан BeOS үйлдлийн систем дээр хөгжүүлсэн бол одоо Линүкс, Виндовз, OS X дээр ажилладаг болсон байна.

Эрдэмтэй хүн эрхэм баян,Үртэй хүн өнөр баян, Өргүй хүн өөдлөх баян гэсэн Ертөнцийн гурван баян байдаг бол “Нээлттэй эхийн гурван баян” таны бодлоор юу байж болох бол оо?

Төсөл хэрэгжүүлэх

2011-02-16T09:48:00.000-08:00

Хэн нэг нь өөрийн гэсэн санаа оноотой, түүнийгээ хэрэгжүүлэх гар, сэтгэл нийлсэн багтай эсвэл найз нартайгаа хамтраад сонирхолтой төсөл хэрэгжүүлэх бодолтой бол зохион байгуулахдаа дараах боломжийг нэг ашиглаад үзээрэй. Би нээлттэй вэб хэрэгслийн нэг Гүүгл сайт юу хийж болох талаар нэлээд дээр магадлах санаатай төсөл хэрэгжүүлэх жишээг нь харж байгаад орхисноо хэн нэгэнд нь санаа оноо болбол сайхан юм уу гэж бодоод загвар(template) болгоод оруулаад ирлээ.

Агуулга :

Эхлэх хуудсыг хэрэглээд та өөрийн төслийг хэрэгжүүлэхэд хэрэг болох бичвэр, багаж хэрэгслүүд, маягт, календарь, гэрэл зураг, үзүүлэн болон ЮуТүйб-ийн видеог оруулж хуудсыг янз бүрээр бэлтгэж болно. Харин “өөрийн хуудсыг” ашиглаж төсөлтэй холбоотой өөрийн хэрэгслийг нэмэх боломжтой. Мөн шийдвэрлэх асуудал(issues) хэсгийн ашиглаж өөрийн төсөлтэй холбоотой гарах шийдвэрлэх асуудлуудыг нээлттэй зохион байгуулахдаа хамгийн сүүлд нэмэгдэж байгаа зүйлийн жагсаалт хэрэглээд сайтын бусад хэсгийн агуулга, файлуудыг харуулж болно. Хуудасны жагсаалтыг ашиглах өөр нэг арга нь өөрийн төсөлд гарч болох бодит эрсдэл(risks) болон гүйцэтгэх ажлуудыг(tasks) нээлттэй зохион байгуулахад, календарь(calendar) ба төслийн баримтуудыг(project documents) өөрийн багийн ажил хүлээлгэж өгөх хугацаа болон чухал баримтуудыг зохион байгуулахаар хэрэглэж болно. Хэрэв төслийн багт шийдвэрлэх чухал асуудал гарч сайн хэлэлцмээр бол хэлэлцүүлэг(discussion) хуудас нээж ашиглах нь зүйтэй. Шууд шуурхай харилцах нөхцөлийг бүрдүүлэхдээ, ажиллагааг хөнгөвчлөх үүднээс Гүүгл хүснэгтийг ашиглаж багийн гишүүдийн холбоо барих(contact) хуудсыг зохион байгуулж болно.

Онлайн баримтуудыг шууд оруулж ирэх боломжтой ч том файлууд бол ачаалахад нэлээд удах шинжтэй юм билээ. Санаа аваад туршаад үзээрэй. Амжилт.

20 зүйлийг би мэдэж авлаа

2011-02-11T05:57:00.000-08:00

Браузер(хөтөч) болон Вэбийн талаар 20 зүйлийг би мэдэж авлаа нэртэй онлайн вэб номыг интернэт хэрэглэгч хэн боловч уншихад тохиромжтой ном байна. Номын загварыг Кристоф Нюуманн боловсруулж, Гүүгл Кроома багийнхан бичиж HTML5 -ээр боловсруулжээ. (©2010 Google Inc. All Rights Reserved.)

НОМОНД:

“Жигнэмэг буюу күүке(cookie) гэж юу вэ? Вэб дээр өөрийгөө яаж хамгаалах вэ?
Үнэн сонирхолтой нь : Хэрэв таны лапторыг ачааны машин дайрчихвал яах вэ?
Танд вэбийн тухай мэдэж авмаар зүйлс байгаад асуугаад ч нэмэр болоогүй бол эндээс уншаад үз дээ.” гэх байдлаар мэргэжлийн биш хүнд ойлгуулахыг эрмэлзжээ.

20 ЗҮЙЛИЙН ОРШИЛ:

Дэлхий нийтээр болж буюу үйл явдлын мэдээллийг өнөөдөр бидэнд хялбархан өгч, биднийг дэлхий ертөнцийн үйл явдал болон хүмүүстэй тэр дор нь холбох Дэлхий Даяарх Вэбээс бидний ихэнх нь хамааралтай болжээ.

Хэн дуртайн интернэтэд холбогдох дурын төхөөрөмж дээр, вэб хөтчөөр хандах боломжтой нээлттэй вэб байгаа нь энэ чадварлаг онлайн үйл явцыг бүрдүүлж байна.

НОМЫН ГАРЧИГ:

Интернэт гэж юу вэ? , (Чи улаан лооль гэхэд би TCP/IP гэнэ)
Үүлэн компьютинг (Cloud Computing), (чиний лаптопыг бяц дайрсан байхад яагаад зүгээр гэж)
Вэб програм хангамжууд (Web Apps), (Амьдрал, эрх чөлөө ба аз жаргалын(Appiness) эрэл)
HTML, JavaScript, CSS болон цаашилбал, (энэ ээжийн чинь AJAX биш л дээ )
HTML5, (эхлэхдээ видеогүй байсан юм )
3D хэмжээс Хөтөчид, (бүүр нарийн харвал)
Хөтөч Мадригал (Madrigal), (хуучин, орчин үеийн хөтчүүд)
Залгаас програм (Plug-ins), (бяслагтай пицца дээр чинжүү нэмэх)
Хөтчийн өргөтгөлүүд (Extensions), (таны хөтчийг аварга хүчтэй болгоно)
Хөтчөө синхрончлох, (чиний лаптопыг бяц дайрсан байхад яагаад зүгээр гэж, II хэсэг)
Хөтчийн жигнэмэг (Cookies), (ой ухаан байдагт баярладаг)
Хөтчүүд ба хувийн мэдээлэл (Privacy), (хөтчүүд танд хувийн мэдээллээ хамгаалахад чинь боломж олгоно )
Хорлонт эд, загасчлах болон эрсдэл (Malware,Phishing, and Security Risks), (нугас дуугарах шиг боллоо, нугас дуугарав уу даа гэтэл)
Орчин үеийн хөтчүүд таныг хорлонт эд болон загасчнаас хамгаалахад яаж туслах вэ, (танаар тоглох, хариуцлагагүй хүмүүсээс болгоомжтой бай!)
Вэб хаягуудыг ашиглаад болгоомжтой байх, (миний нэр URL)
IP хаягууд ба домэйн нэрийн систем DNS, (утасны дугаар сүнс)
Онлайнаар баримтыг нотлох, (эрхэм Амьд аа, миний бодлоор)
Хурдан ажиллагаатай вэб хөгжүүлэх, (Вэб дээр зураг, видео, Жаваскриптыг хурдасгах)
Нээлттэй эх ба Хөтчүүд, (аваргуудын мөрөн дээр суухад)
19 зүйлийн араас..., (нэг өдөр үүлэнд)

Энэ бүгдийг дэлгэрүүлэн мэдэж авахыг хүсвэл дээрх холбоосоор орж уншаарай. Технологийн шинэ үгс монголоор буулгахад тийм ч хялбар биш мөн мэдэхгүй зүйл их байх тул буруу зөрүү бичсэн байваас, санаа оноогоор туслаана уу.

Bohemian Waxwing & Энхэт Бялзуухай.

2011-02-04T07:55:00.000-08:00

Олон жил авсан гэрэл зургууд хатуу дискийг эзлээд, компьютераас файл хайхад хүртэл төвөгтэй болсон тул зургуудаа янзалж суух зуур онлайн Пикаса альбом аа цэгцэлж, интернэт танилуудынхаа авсан сайхан зургуудыг шохоорхон үзэж байтал энэ хөөрхөн шувууны зургуудыг хараад өөрийн эрхгүй дуу алддаг юм байна. Баяраа -гийн авсан зургаас энэ шувууныхаа нэрийг мэдэж аваад, “энхэт бялзуухай” талаар эрэлд гарсан Монголын шувуу ажиглагчдын клуб-ын блогоос Улаанбаатар хотын маань ойр орчинд амьдардаг гээд мөн өөр олон сонирхолтой мэдээллийг олж мэдлээ. Шувуудыг таних “Монгол орны түгээмэл шувуудыг таних ном” гарсныг хүртэл мэдээд авлаа. Энхэт бялзуухайг таних тэмдэг: Гоёмсог өнгө төрх бүхий шувуу. Толгой дээрх сэрэвгэр өдөн залаа нь өвөрмөц харагддаг. Харьцангуй номхон, хүнд төдийлөн ойр амьдардаггүй ч хүнээс үргэх нь бага. Бие нь бүхэлдээ цайвар сааралдуу ч хошууны дээгүүр нүдээ дагасан, эрүүн доогуурх тод хар өнгө нь холоос харагдана. Сүүлний доод өнгө, дух, доод шанаагаараа улаан өнгөтэй. Далавчны дэвүүр өднүүдийн үзүүр, сүүлний үзүүрээрээ бүдэг түрхсэн мэт тод шар өнгө нь их содон харагддаг. Далавчны их бүрхүүл өд, 3 – р дэвүүр өдний үзүүр, дундуур тод цагаан өнгөтэй, 3 – р дэвүүр өдний үзүүрийн улаан ягаан өнгө нь холоос ч тод харагдана. Биеийн урт нь 180 – 230 мм, далавчны урт нь 107 – 120 мм, биеийн жин нь 40 – 72 грамм. Оготор богинохон сүүлтэйгээс бие богинохон тоодгор харагдана. Амьдрах орчин: Голын шугуй, ой мод, хот суурин газарт ч амьдардаг. Модонд үүрээ засч 3 – 7 өндөг гаргадаг. Хоол тэжээл: Төрөл бүрийн үр жимсээр хооллохоос гадна жижиг шавьж хорхой ч иднэ.

Та шувуу сонирхдог бол Баяраа -гийн авсан банхар булжуухай, ягаан бужмар, шунхан цэгцүүхэй гээд манайд амьдардаг гайхалтай хөөрхөн шувуудын олон сайхан зургийг дээрх холбоосоос үзэж болно.

Мэндчилгээ

2011-02-02T02:32:00.000-08:00

Хонины мах шарах

2011-01-24T05:16:00.000-08:00

Цагаан сар болох гээд л энд тэндгүй хоол хүнсний тухай яриа өрнөж байна. Хонины бүтэн ууц мах тавьж идэхгүй ч, мах идмээр санагдаад, хэрэв таны гал тогоо шарах шүүгээтэй бол хонины гуяа шараад үзээрэй. Чанаж, ууранд болгохоос арай л өөр амттай юм билээ. Өөрөө нэг туршаад үзэхэд сонин байж мэдэх юм.

Анхаарах нэг зүйл нь шарах мах хөлдүү байж болохгүй.

ОРЦ:
1 ш хонины гуя
5-10 ш сармисны хумс
1 х.х ургамлын тос
1 ц.х розмарин
½ ц.х давс, том ширхэгтэй
¼ ц.х перец

Энд 1.9 кг жинтэй гуя байсан. Хонины махыг шарахдаа 20 минут дээр нэмж хагас кг тутамд 20 минут нэмж шарна. 1.9 кг махыг ойролцоогоор 2 кг мах гэж тооцоод 1 цаг 40 минут (20+(2000гр:500 гр)*20=100 минут) орчим шарахаар байгаа боловч энд 1 цаг 30 минут шараад үзүүртэй хутгаар хатгаж шүүсийг шалгаж үзэхэд болсон байсан тул гаргасан. Шарсан мах аа ууранд жигнэсэн байцаа, нухсан төмс, манжингаар хачирлав.

1. Шарах шүүгээг урьдчилан 200 С хэмд 20 минут халааж бэлтгэнэ.

2. Сармисны хумсыг таллаж уртаар хуваагаад бэлтгэсэн байвал зүйтэй. Үзүүртэй хутгаар хонины гуяыг ойрхон зайтай хатгаж нүхлээ нүхэнд сармисыг далд ортол түлхэж хийнэ.

3. Ургамлын тос, розмарин, том ширхэгтэй давс, перецийг хольж махан дээрээ түрхэнэ.

4. Шарах шүүгээг 170 С хэм болгон тохируулна. Гуяыг шарах шүүгээнд хийж, 1 цаг 30 минут шараад, үзүүртэй хутгаар хатгаж шүүсийг шалгана. Хэрэв шүүрхий (буюу шүүс улаавтар гар ч) байвал дахин 10 минут болгоод дахин шалгаж үзээрэй.

САНАМЖ:

Хэрэв мах болохоос өмнө гадна тал түлэгдмээр бол хэсэг хугацаанд мөнгөн цаасаар хучиж шарна.
Шарах шүүгээ нь сэнстэй, сэнсийг хэрэглэх тохиолдол 25-30 С хэм орчим ердийн халаалтаас халуун байдаг. Энэ тохиолдолд дулааны хэмийг зөв тохируулахаа анхаараарай. Шарах шүүгээний дулааны хэм маш чухал байдаг.

Илүү үг

2011-01-18T05:42:00.000-08:00

Өмнөх бичлэгт гарсан CERN гэсэн нэрийг дэлгэрүүлээд тайлбар хиймээр санагдаад болдоггүй. Энэ нь CERN буюу “Conseil européen pour la recherche nucléaire” гэсэн нэрийн хураангуй юм. Даррел Инсе-ийн Интернэтийн тайлбар тольд: “Эгэл бөөмийн физикийн Европын судалгааны төв/Европын цөмийн физикийн төв” орчуулсан байна. Швейцар, Францад байрладаг европын эгэл бөөмийн физикийн судалгааны төв. Компьютерын салбартай холбогдсон түүх нь “Гипербичвэр дамжуулах протокол (HyperText Transfer Protocol)” буюу өнөөдөр бидний сайн мэддэгээр нь ‘HTTP’ болон “Дэлхий даяарх вэб (World Wide Web)”-ийн төрсөн газар юм. Энэхүү төвд албан хаагчдынх нь хэрэгцээнд мэдээллийн асар их эрэлт хэрэгцээ байсан бөгөөд сүлжээгээр бичиг хэрэг хайх үйлчилгээг бий болгох болон хүмүүсийн хамтарсан ажилд зориулсан үйлчилгээг хангах төслийн үр дүнд ‘HTTP’ бий болсон байна. Энэ байгууллагыг ‘CERN’ гэж товчилдог. “Дэлхий даяарх вэб (www)” талаар цааш сонирхвол хоёр жилийн өмнөх энэ бичлэгийг уншаад үзээрэй.

Гүүгл ирээдүйн Эйнштэйн болон Кюрийн эрэлд

2011-01-18T03:28:00.000-08:00

Эх сурвалж Гүүгл блог оос

(Translation)

Та байгалийн шинжлэлийг сонирхогч сурагч уу? Танд туршиж үзмээр, олон түмэнтэй хуваалцмаар санаа оноо байна уу? Компьютерын салбарын оюутан залуу Ларри Пежэ(Larry Page), Сергей Врайн(Sergey Brin) нар 1996 онд вэбээс мэдээллийг хайж олох аргийг сайжруулахаар өөрсдийн таамгийг дэвшүүлжээ. Тэд шинжлэн судалж, өөрсдийн дэвшүүлсэн онолоо шалгаж онлайн мэдээллийг хүмүүс олж авах аргыг өөрчлөх хайлтын хөдөлгүүр бүтээжээ. Ларри, Сергей нар энэ санаагаа олон түмний өмнө хэлэх боломж олдсон юм. Харин хэчнээн олон сайхан санаа өвөрлөсөн залуус, сэдэв ээ оноогүй өөр форм, хэлэлцүүлэгт орж тэд өөрсдийн чадвар аа илэрхийлж чадахгүй үлдэж байна вэ? Шинжлэх ухаан дэлхийг өөрчлөн гэдэгт бид итгэдэг, үүнийг хэрэгжүүлэх нэг арга нь тамирчид оддыг тодруулдгийн адил залуу авьяаслаг судлаачдыг уралдуулах илрүүлэх зам билээ.

Маргааш шинжлэх ухааны од болох залууд өнөөдөр бид CERN(Эгэл бөөмийн физикийн Европын судалгааны төв), ЛЕГО групп(The LEGO Group), Үндэсний газарзүй (National Geographic) and Америкийн шинжлэх ухаанчид (Scientific American) байгууллагуудын тусламж дэмжлэгтэйгээр анх удаа нийтийн(глобал) онлайн байгалийн шинжлэлийн уралдаан зарлаж байна: Google Science Fair. Энэ уралдаанд дэлхий аль ч улсын 13-18 насны сурагчид оролцох эрхтэй юм. Сурагч чамд зөвхөн ажиллах компьютер, интернэт болон хөтөч програм байхад л хангалттай.

Чи орон нутгийнхаа байгалийн шинжлэлийн дугуйланд хамрагддаг байж магад, ямар ч байсан ойролцоо насны, сонирхол төстэй жаалуудтайгаа уралдана. Өнөөдөр хаана ч амьдарч сурч байгаа сурагчид, өөрсдийн санаа оноог дэлхийн бүх л хүмүүстэй хуваалцаж болно.

Уралдаанд оруулж ирэх төсөл чинь өөрөө ганцаараа хийсэн эсвэл хоёулаа, хамгийн дээд тал нь гурвуулаа нийлээд баг болж онлайн ажиллаж бүтээсэн байна. Энд Энэтхэгт (эсвэл Израиль эсвэл Ирланд) байгаа сурагч Канадад (эсвэл Камбож эсвэл Коста Рика) байгаа сурагчтай амьдралдаа ганц удаа ч гэсэн очиж үзмээр газар (like a trip to the Galapagos Islands with a National Geographic Explorer), сургалтын тэтгэлэг болон өнөөдөр өрнөж байгаа ажлыг очиж үзэх (like a five-day trip to CERN in Switzerland) гэх шагналуудын төлөө өрсөлдөх юм. Хэрэв чи орон нутгийн байгалийн шинжлэлийн талаар шийдэл хийж байгаа бол мөн тэр төслөө чөлөөтэй Google Science Fair онлайн оруулах боломжтой.

Энэ бүгдийг оруулахдаа онлайнаар бүртгүүлэх ба өөрийн төслөө Гүүгл сайттай ижлээр үүсгэнэ. Бүртгэл 2011 оны 4-р сарын 4 хүртэл нээлттэй. Анхааруулга: тэмцээнд оролцогч эх эцгийн эсвэл асран хамгаалагчийн зөвшөөрлөөр орох болно. Энэ бүх дүрмийг эндээс уншиж танилцаарай. 4-р сарын 4 -өөс төслүүдийг шүүж эхлэх бөгөөд таван сарын эхээр төгсгөлийн шатанд шалгарсан төслүүдийг мэдээлнэ.

Төгсгөлийн шатанд шалгарсан төслүүдийг онлайн үзэсгэлэнд тавих бөгөөд “нийтийн сонголт” нэртэй шалгаруулалтыг олон нийтийн санал сонголтоор шалгаруулна. Төгсгөлийн шатны шалгаруулалтаас 15 төслийг 6-р сарын 11 нд Гүүгл-ийн захиргаанд танилцуулж оруулах, шууд нэвтрүүлэгт үйл явдал болох бөгөөд оролцогчдын нас насаар ангилж төслүүдийг дэлхийн нэртэй эрдэмтэд шүүж ялагч нарыг тодруулна.

Жишээ нь энд байгалийн шинжлэлийн нэгэн төслийн сайт байна. Бид АНУ -ын Орегон мужийн ахлах ангийн сурагч Теска охиноос хэдэн жил хийж байгаа төслийн ажлаараа уралдааны загварт үзүүлэх сайт хийж өгөхийг хүссэн юм. Теска-гийн зорилго бол хиймэл оюун ухааныг эмнэлэгт түлхүү оновчтой хэрэглэснээр их зүйлийг өөрчилж болно гэсэн санаа.

Хэрэв чи ирээдүйн Альберт Эйнштейн, Мариа Кюри эсвэл Ларри Паже эсвэл Сергей Врайн болно гэж бодож байвал өнөөдрийн Гүүгл байгалийн шинжлэлийн уралдаанд Google Science Fair оролцоод үзээрэй. Шинжлэх ухаан дэлхийг яаж өөрчилж болохыг харуул!

Миний хүүхдүүд битгий хоцор, чи чадна, чи бүтээнэ.

Нэр хайрла

2010-12-13T02:45:00.000-08:00

Вэб фонт

2010-11-19T05:08:00.000-08:00

Орчин үеийн браузер(хөтөч) програмууд вэб фонтыг татаж унших чадвартай болсон байгаа. Вэб фонтыг хэрэглэгч өөрийн компьютерт татаж суулгах шаардлагагүй, түүнийг вэб серверээс шууд унших бөгөөд та вэб хуудсыг хөтчөөр дуудаж унших үед түүнийг ашиглана. Вэб фонт нь CSS3 ын @font-face стандартаар холбогдож браузер буюу хөтчид хэрэг болох үед фонт байрлах үүлнээс бороо орж жимс ургуулдаг.

Энэ бүх технологийг Гүүгл ах өнгөрсөн зун дэлгэж танилцуулахдаа Гүүгл фонт хавтсанд чанартай шаардлага хангах вэб фонтуудын нээлттэй эх цуглуулга бий болгоод вэб бүтээгч хүн бүрд хэрэглэх боломжийг бүрдүүлэх Гүүгл фонт API хөгжүүлж байгаагаа мэдэгдсэн. Энд вэб хөгжүүлэгч нарт хэрэг болж мэдэх вэб фонтын жагсаалт байгаа бөгөөд цаг хугацаа өнгөрөх тусам хөгжиж дэвжээд монгол бичгийн фонт ч байж байх юм билүү яаж мэдэх вэ. Монгол бичгээ гэх код сонирхогч залуус завтай цагаараа http://code.google.com/apis/webfonts/ үүгээр нэг ороод гараарай. :-)

Хөгжмийн эгшиг

2010-10-19T10:26:00.000-07:00

Ятга гэдэг сөгдөж суусан дуу гэж үнэхээр сайхан бичлэгийг уншиж, сонсож дууссаны дараа Юутүйб-ийн санал болгосон Дээгийгийн хөгжмийг сонсож зураг үзээд сэтгэл сайхан сэргэлээ.

Ингээд сонсох нь сайхан санагдсан ч үүний зэрэгцээ нэгэн бодол давхар орж ирсэн нь "Бүтээлийн зохиогч, уран бүтээлчийн эрхийн эрх зүйн хамгаалалт" энд яаж хэрэгждэг юм бол оо гэсэн асуулт байв. Хөгжимчин нь өөрөө эрхээ өгсөн байдаг юм болуу. Тэр дороо л хөгжимчний эрэлд гарсан Вэб хуудас -ыг нь оллоо. Үлэмжийн чанар СД нь үнэхээр сайхан. Вэб хуудас дээр олон сайхан хөгжим нь сонсох, үзэх демо хэлбэрээр мөн "сэтгэлийн эгшиг" нь байна, сонсоод үзээрэй.

Бичмэл тиг

2010-09-30T13:19:00.000-07:00

Ерээд оны эхэнд PC компьютерт DOS систем дээр Монгол бичгийн СУДАР хэмээх програм хангамжийг хийж байх үед хэвлэх үйлдвэрт ажиллаж байсан Төмөрпүрэв(одоо Үсэг хэвлэх үйлдвэр) ах энэ хуудаснууд өгснийг өгөрсөн сар нэгэн найзын хүсэлтээр номынхоо сангаас олж их л баярлав.

Фонт хийх хүсэлтэй хүн фонт зурагч аль нэг програмыг ашиглаж үсэг бүрийг зургаар оруулж “background” давхаргад оруулаад зурах хэмжээгээрээ том жижгийг бэлтгэж “foregroung” дээрээ цэгээр зурж болно. Хэрэв таны хэрэглэж байгаа програм хангамж “autotrace” програмыг ашиглах боломжтой бол зургаас автоматаар глипийн зургийг гаргаж ирэх боломжтой байгаа. Энэ ямар ч байсан гайгүй ноорог болох тул гар аргаар бага зэргийн засварууд орж ирэх байх. Мөн битүү тойргоор дотор дотроо зурагдах зураасаар ямар нэг үсэг зурагдаж байвал жишээлбэл үгийн дунд орох О үсэг гэдэс хэлбэрийг зурахдаа гадуур битүү зураасны чиглэл цагийн зүүний дагуу, дотор талын битүү зураас цагийн зүүний эсрэг байхыг анхаар ч хийнэ.

Үүний дараа зурлагуудыг ашиглаж олон янзын лигатур үүсгэхдээ “Build Composite” зарчмыг ашиглаж лигатур үүсгэх боломжтой.

Фонт зурах залуусдаа амжилт хүсье.

MongolianScript фонтын глип, лигатурын дүрсийг стандартын байгууллагаас гаргаж байсан дараах зураг дээр тулгуурлаж арванхоёр гурав жилийн өмнө бүтээсэн юм.

Бичгийн тиг

2010-09-24T01:36:00.000-07:00

Гэртээ очоод аав ээж, ах дүү, найз нөхөд, хамт ажиллаж байсан багш нартаа гаа уулзаж учрах нь үнэхээр сайхан байлаа. Үүний зэрэгцээ манай миний сургууль гэж дуудах дуртай их сургуулиараа өдөр бүр л орж гарсаар найз нөхөд багш нарынхаа хийж бүтээсэн янз янзын шинэ сайхан зүйлийг сонсож мэдээд баярлаж хөөрөөд цаг хугацаа өнгөрөхийг ч мэдсэнгүй. Сүүлийн хэдэн сар интернетээр найз залуучууд маань монгол бичгийн фонтыг хөгжүүлэх, вэб фонт бүтээх, түүний хэрэглээг нэмэгдүүлэх талаар санаа тавьж хичээнгүйлэн ажил өрнүүлж байгааг таних мэдэх багш нартаа дуулгаж бас тэдний зүгээс хамтран ажиллаа ч гэж хүслээ. Хэдэн жилийн өмнө МУИС-ын Монгол хэл соёлын сургуулийн эх хэлний судалгааны төвд хэрэгжсэн ЮНИСКО-гийн төсөл ажлын нэг хэсэг болох (зурлага дээр суурилж) монгол бичгийн фонт бүтээгдсэнийг мэдэж байсан тул эх сурвалжийг асууж лавлаад, хэрэглэж байгаа аргын нь тодруулав.

Энэ зурган дээр үзүүлэх зүүн гар талын дөрвөн фонтыг зурлага дээр түшиглээд бэлдэж англи үсгийн гар дээр үсгийн байрлалаар байрлуулж(1) фонтын үсгийг цагийн зүүний дагуу 90 хэмээр эргүүлж(2) бэлтгээд Фотоошоп програм дээр бичвэрийг бичих талбарыг (Transform → Rotate 90 CW, Transform →Flip Horizontal) хийж бүх зүйлийг бичиж бэлддэг юм байна.

Фонтын нэр

МодонБар : Манайд өргөн хэрэглэж байсан монгол модон барын хэв дээр тулгуурлан бүтээсэн тиг.
ЖамъянГүн : Жамъян гүний гар бичмэл дээр тулгуурлаж бүтээсэн тиг.
ИхМонгол : Юань улсын үеийн баримт бичгүүдэд хэрэглэж байсан эх сурвалж дээр тулгуурлан үүсэгсэн тиг
Дашцэдэн : Дашцэдэн багшийн гар бичмэл дээр тулгуурлаж бүтээсэн бичгийн тиг

Уг тигүүдийн зурлагыг компьютерт: Монгол улсын их сургуулийн багш Онолтын Жамъянсүрэн бүтээсэн бөгөөд уг тигийн эх зохиогчийн эрхийг зөрчилгүй, ОпенТайп фонт болгоход Юникодын байрлалд оруулж, монгол бичгийн бүх глип, лигатурыг нэмж гүйцэх, рендренгийн дүрмийн оруулж нийтэд хэрэглүүлэх саналаа хэлж танилцууллаа. Энэ фонтууд дээр нэмээд монгол бичгийн эвхмэл тигээр, монгол дөрвөлжин бичиг, тод бичиг, соёмбо бичгээр монгол улсын үндсэн хуулийг ямар гоё хэвлэж гаргасан байна. Нэг нэг хуудсыг зургаар аваад үлгэр болгож дэлгэн харуулъя.

Босоо бичих

2010-08-20T02:16:00.000-07:00

Өглөө шуудангаа шалгатал янзын сайхан захиа иржээ бөөн баяр болж сууна. Бадралын бэлтгэсэн Вэб хуудсыг монгол бичгээрээ босоогоор бичих тухай, мөн хийж туршсан санаа оноогоо амьд жишээгээр үзүүлээд эх кодуудаа татаж авахаар байрлуулсан хэлсэн байв. Үүнийг "How to design Web pages for Mongolian script written vertically" How to design Vertical Mongolian Web page ( Badral's personal blog) холбоосоор үзэж болно. Компьютерт монгол бичгийг дүрслэх асуудлыг сонирхогч хэн бүхэн энэ хуудсыг үзээрэй гэж зөвлөмөөр байна. Үзсэн хүмүүст нэгийг бодогдуулж энэ санааг цааш дэлгэрүүлэх, мэддэг бол нэмж сайжруулаад юуг яаж хийчих вэ гэсэн санаа төрнө гэдэгт би лав эргэлзэхгүй байна.

Үүний зэрэгцээ Нацаг аа залуугийн оролдож байгаа монгол гарын байрлалын талаар блогийн (шинэ гар, шинэ монгол) бичлэгээс уншиж санаа оноогоо хэлбэл бас л нэг алхахад тус болох юм гэж бодлоо. Түүний өмнө бичсэн нэгэн бичлэгт хөтөч буюу браузер дээр монгол бичгээр харуулах боломжийн талаар эх кодыг (Ном сонин уншъя, ногоон модоо тарья, ,,,) энэ бичлэг дээрээс авч хэрэглэх боломжтой байна шүү.

Залуусын ажилд амжилт хүсье

Бичлэгийг уншигч та монгол бичгийн хэрэгслийн нээлттэй эх кодуудын талаар ямар нэг мэдээллийг авахыг хүсвэл, http://mongolian-script.blogspot.com/p/blog-page_8507.html энэ хуудаснаас холбоосуудыг олж мэдэж авах боломжтой бөгөөд та өөрийн хийсэн ажлыг бусадтайгаа хуваалцмаар санагдвал монгол бичгийн хэрэгсэлд санал болгоорой гэж хүсмээр байна.

Дэлгэцийн зургийн түүвэр:

Олон хэл дээр бичиг баримт боловсруулах загвар төслийн прототайп

Рендренг дүрэм шалгах туршилт

Опенофест 2.1 босоогоор бичих боломж

Дижитал номын сан

2010-08-17T03:24:00.000-07:00

"Шинэ Зеландын дижитал номын сан"-гийн төслийн хүрээнд Ваикато(Waikato) их сургууль дээр хэрэгжиж бүтээсэн "greenstone digital library software" (НогоонЧулуу нэртэй дижитал номын сангийн програм) нь дижитал номын санг бий болгож мөн түгээж хүргэх зорилготой програмын хэрэгсэл юм байна. Монгол хэл дээрх холбоос нь байна.

Програм хангамж нь нээлттэй эх бөгөөд http://www.greenstone.org/ эндээс татаж авах боломжтой юм байна.

Энэ сургуульд сурч төслөөр ажиллаж байгаа Билигсайхан залуугийн хийж бүтээсэн ажлын хэсгийг энэ холбоосоор харж болно. Энд

“Хаадын үндсэн хураангуй алтан товч” (1604 он)
"Асрагч нэртийн түүх" (1677 он)

судар юникодоор байна. Үүнийгээ өргөжүүлэн байх гэж бодож байна. Билигсайханд баярлалаа гэж хэлмээр байна. :-)

Үүнийг үзэж байхдаа манай улсын төв номын санд хэдэн зуун сайхан судар байж байгаа даа. Монголынхоо номын санг ийм маягаар дижитал(тоон) номын сан хэлбэрээр үүсгээд, интернэтээр унших, өв соёлоо судлах боломжийг нь бүрдүүлээд өгвөл их л сайхан юм болон доо гэж бодлоо.

Төслийг чанартай сайн хэрэгжүүлчих програм хангамжийн мэргэжлийн чадварлаг залуус олон байгаа даа тэд хийж чадан даа, тэгвэл монгол хэл судлалын тэнхим, сургууль мөн хүрээлэн гээд олон газарт давхар хэрэг болох юм уу гэж бодлоо.

Галигийн талаарх асуултын хариу.

2010-08-11T15:14:00.000-07:00

Компьютерт монгол бичгээр бичвэр бичихдээ үсэг бүрд тодорхой нэг товч хэрэглэж бичнэ. Гэтэл бидний хэрэглэх компьютерын гарын товчлуур дээр латин үсэг, эсвэл монгол хэлээр хэрэглэх кирилл үсэг байрласан байгаа. Монгол бичгийн үсгийн зурлагыг товч дээр дахин байрлуулахад нэг товч дээр гурван тэмдэгт байрлуулах хэрэгтэй. Дээр нь нэмээд гуравдагч, дөрөвдөгч хэл мэддэг мөн хэрэглэдэг хүмүүст латин үсэг хэрэглэдэггүй бичгээр бичдэг бол нөгөө ганц товчны гүйцэтгэх үүргийг харуулахаар их олон үсгийг нийтэд таниулахаар харуулах хэрэгтэй болно.

Аль товчийг цохихоор монгол аль үсэг гарч ирэхийг зохицуулан шийдэх нь монгол хэлний үсгийн давтамж судалгаа дээр тулгуурлах нь зүйтэй ч юм шиг санагддаг. Энэ талаар хийсэн судалгаанууд байдаг байх гэж бодож байна.

Үүнийг үндэслээд гарын байрлалын стандартыг улсынхаа стандартаар гаргаад ирвэл бидэнд бас хэрэгтэй юм бол уу, мөн гарын байрлалтай холбоотой олон улсын стандарт тухай http://en.wikipedia.org/wiki/ISO/IEC_9995 эндээс уншиж болно.

Энэ бүгд монгол бичгийг галиглах тухай асуудлаас өөр ойлголт. Би уг нь “transliteration” тухай ийм нэг бичлэг бичсэн юм. Гарсан асуулттай холбоотой юм л даа. Бичсэн үед нь уншсан ч байж магадгүй ээ.

Асуулт: 1. Тогтсон стандарт гэж байгаа болвуу? Байхгүй бол ямар хувилбар байвал зүгээр бол?

Галигийн стандарт бол байх хэрэгтэй. Олон улсын стандартад оруулж байсан асуудлаа араас нь хөөцөлдөж явж стандарт нь тохиртол боловсруулж өөрсдөө оруулж (улсын стандартын байгууллага нь) гүйцээх хэрэгтэй байдаг л даа ( ISO/TC 46/WG 3 № ...) . Тэгэлгүй эхэлж бичээд л үр дүнг харалгүй орхичихсон санагдсан, учир нь интернетээс олдсон мэдээллүүдээс тэгж ойлгогдсон. Би дээрх блог бичлэгт Монгол бичгийг галиглаж байгаа олон янзын аргын талаар өөрт олдсон мэдээлэлд тулгуурлаад харьцуулсан хүснэгт хийгээд Alternative transliteration schemes for Mongolian script тавьсан байгаа. "iframe" дэмжигч хөтчид энэ файл доор шууд харагдана.

Асуулт: 2. Галигласан үсгүүд хоорондоо нилээд зөрж байна. Х ба Г үсгүүдийг эр, эмээр нь заавал ялгасан байх юм. Эр үгийн Г-г зарим газар "ү", зарим газар "ɣ" (U+0263) гэсэн байна. Аль нь зөв юм бол доо?

Дээрх файлыг үзвэл энэ бүгдийг хэрэглэсэн шалтгаанууд нь харагдах байх гэж бодож байна.

Асуулт: 3. Гийгүүлэгч үсэг К гээд 2 тусдаа байна. (Хүснэгтийн 19, 20-р мөр) Үүнийг мөн юу гэж галиглах ёстой вэ?

Юникодод оруулж байхад дээр үеийн гадаад үгэнд хэрэглэдэг хэлбэр гэж байсан шиг санаж байна. Энэ бэлтгэсэн файлын 3-р хуудас дээр байна.

Асуулт: 4. MVS-г hyphen "-" орлуулсан, NNBSP-г хөрвүүлэлгүй тэр чигээр нь гаргаж
байгаа. Ихэнх галигт MVS, NNBSP аль аль нь "-" байсан санагдаж байна. Энэ таны
бодлоор зөв үү?

MVS, NNBSP энэ хоёрт зориулаад энэ бичлэгийг хийсэн байгаа. Ялгаа нь илэрхий байгаа тул MVS, NNBSP хоёроор нь галиглах хэрэгтэй. Хэрэв “hyphen гээд орлуулчихвал өөр функцтэй холилдоод будлиан хутгаж монгол бичгийг дүрслэх ямар ч хэрэгсэл програм дээр буруу ажиллахад хүрнэ гэж бодож байна.

Асуулт: 5. Одоогоор цөөхөн хэдэн үсэг хөрвүүлж байгаа болохоор "reversible" болгочихсон, яваандаа үсэг нэмэгдээд ирэхээр аяндаа "irreversible" болох нь байна лээ.

Галиглах үсгээ зөв сонгосон нөхцөлд галиглах асуудал нэг цагаан толгойгоос нөгөө цагаан толгой руу буулгах нь нэг их ажил орохгүй шийдэж болох санагдсан. Жишээ

Үүнтэй төстэй асуултууд нийлээд гардаг тул монгол бичгийг компьютерт оруулах асуудлыг сонирхогч залуус уншиг гэж бодлоо.

Бичлэгийн холбоос

2010-07-28T04:36:00.000-07:00

Дөлгөөн хүү фонт зурж бэлтгэх талаар цахим шуудангаар асууж лавласан тул энэ бичлэгийг бичиж бэлтгэлээ. Би фонт, хэвлэлийн чиглэлээр мэргэжээгүй ч өөрийн туршиж үзсэн арга, мөн олж авсан багахан дадлага туршлага дээр ээ тулгуурлаад бичсэн бичлэгүүд өөр хоорондоо ямар уялдаа холбоотой болохыг хэлж өгье.

Холбоотой бичлэгүүд:

Цэглэбэрээс вектор фонт бичлэгт дурдсан нээлттэй эхийн Фонтфоорж програм нь сайт дээрээ фонт бүтээх талаар маш дэлгэрэнгүй хичээлтэй. Хэрэв фонт шинээр үүсгэж бэлтгэх гэж байгаа бол энэ хичээлийг эхлээд нэг уншихад илүүдэхгүй болов уу гэж бодсон шүү:

Фонт шинээр бүтээнэ гэдэг зөвхөн үсгийн дүрс зурах гэсэн ойлголт биш түүний төрөл, хэлбэр, дүрсээ зурах хэмжээ хүртэл учир утгатай үүнийг Фонтфооржийн хичээл дээрээс ойлгоод авах боломжтой, үүнээс гадна юникодын талаар бага зэрэг мэдэх хэрэгтэй байдаг. Хүсвэл Юникод гэсэн ойлголтыг эх сайтаас нь уншиж болохоос гадна монгол хэлээр Юникодын тухай энгийн ойлголт гэсэн энэ бичлэгээс уншихад тус болж магад. Монгол бичгийн дүрс тэмдэгт юникодын талбарт яаж байрлах талаар 170 гэсэн тайлан бичгээс нь татаж аваад үзэж болно. Мөн монгол хэл дээр товчлон бэлтгэснийг ОпенМН -ын баримтжуулалт дээрээс энэ холбоосоор ороод уншиж болно.

Хэрэв Опентайп төрлийн фонт үүсгэх гэж байгаа бол Глип орлуулах хүснэгт GSUB талаар бас ойлгосон байхыг шаардана. Жишээлбэл дараалсан хоёр үсэг нэг үеээр харуулах арга, эсвэл нэг дүрсийг хоёр болгож хуваах аргуудын тухай мэдэх боломжтой.

Ингээд монгол бичгийн дүрмээр ажиллах рендренг хийх чадвартай фонт үүсгэх тухай Орлуулгын төрлийг ашиглах арга гэсэн бичлэгээс үзээд санаа авах боломжтой. Ерөнхий ойлголтыг тэлэхэд нэмэр болох бол уу гэж бодож бичсэ юм..

Рендренг буюу дүрмийг бэлтгэхийн тулд Нэгдэх тайлбар, мөн Хоёрдох тайлбар гэсэн зүйлийг ойлгосон байхад фонт зохиох ажилд бага ч гэсэн тус болох байх гэж бодож байна.

Энэ яг л өвөө, эмээ, охин, нохой, муур ... гээд манжин татдаг үлгэр шиг өөр хоорондоо нэг нэгнээсээ холбоостой асуултууд тул энэ бүгдийг бага ч гэсэн мэдэж байх зайлшгүй хэрэгтэй юм гэж бодоод байгаа юм.

Үргэлжлэл: Үсгийн үндсэн хэмжээ.

Хоёр галуу нэг мэлхийгээр эхлэлээ.

2010-07-22T01:10:00.000-07:00

Монгол бичгээ сурч байгаа хүүхэд залуучуудаа зориулж Монгол бичиг гэсэн нэгэн хуудсыг ажиллуулах юм сан гэж бодлоо. Тэмдэглэлд үлгэр домог, монгол зан заншил гээд хэрэгцээтэй үг хэллэгийг монгол бичгээр болон кирилл бичгээр зэрэгцүүлж нийтлэх бодолтой байгаа юм. Блогийн хэрэгслийг ашиглах нь бичих нийтлэх хүнд хялбар дөхөм, хэрэгсэл нь өөрөө хөгжөөд байх тул түүнд их хугацаа зарж санаа тавих шаардлагагүй. Хэдэн хүн санаа нийлээд зав чөлөөгөөрөө нийтлэл бичээд байвал монгол бичгээр бичсэн интернетийн агуулга баяжихад туслах болов уу гэж бодлоо. Энэ хуудсанд холбогдох холбоосуудыг баяжуулмаар, олон нийтлэгчтэй болгомоор, уншигчидтай болгомоор байгаа тул

http://mongolian-script.blogspot.com/2010/07/blog-post.html -д зочлоод санал бодлоо хуваалцаарай.

Нэгэн зураг

2010-07-16T02:19:00.000-07:00

Миний аав ная холоо гарсан сайхан хүн бий л дээ. Бага наснаасаа радио холбоотой холбогдож тэтгэвэрт гартлаа холбооны инженер хийж явсан. Өөрийн ач, зээ хүүхдүүдээ аав нь өвөө нь юу хийж юу бүтээж ямар сайхан найзуудтайгаа хамт ажиллаж амьдарч байжээ гэдгийг мэдэж байгааг гээд "Миний мэдэх радио" гэсэн дурдатгал номоо бичсэн юм. Түүнийг нь энэ хавар монгол радио компанийнхаа хэвлээд өгсөн. Үүнээс нэг сонирхолтой зураг үзүүлмээр санагдаад, учир нь миний багад миний хөгшин ээжтэй хамт Патаа эмээ гээд нэг эмээ дандаа л манайд байдаг байж билээ. Би тэр үед энэ эмээ миний хөгшин ээжийн найз л гэж мэддэг байснаас өөр түүх намтар мэддэггүй байжээ.

...

Радиогоор донтсон хүү 1930 онд 5-6 настай байхдаа радио хөгжмийг Богдын жолооч байсан П.Бадам гуайнд үзэж билээ. Бадам гуай ажилтай, хүү Нацагдорж сургуульд явдаг учир гэрийн хүмүүс, зочдод радио сонсгох ажлыг би хийдэг байв. Би гадаад хэл мэдэхгүй учир зөвхөн хөгжим сонсон, найзууд, томчуулд радио хөгжим гэж байдаг, агаар тэнгэрээс өндөр төмөр шүүрээр янз бүрийн хөгжим дууг шүүрдэн авдаг гэж ярихад үнэмшдэг хүн байдаггүй байв. Тэр үед мэдэхгүй зүйл гарвал, чөтгөр эсвэл бурхан, эцэст нь худалч гээд зогсдог цаг байсан юм. Худалч болохгүйн тулд эвдэрсэн ламп, гүйдэлгүй болсон зайг гэртээ авчирч найзууддаа үзүүлэн, хэрвээ ажилтай зай, ламптай болбол хооронд нь холбож үзэхээр, эвдэрсэн лампуудаа нар луу харуулан тавина, гүйдэлгүй зайны нүхээр шээгээд зэрэгцүүлэн өрж тавьдаг сан. Ийм хүнийг донтсон гэхээс өөр юу гэх вээ.

П.Бадам гуайн тухай дурсахад. Бадам гуай их соёлтой эрдэмтэй хүн байв. Богд хааны дэргэд ажилд орохдоо цагчингаар ажилд орсон гэдэг. Богд хаанд бэлэг дурсгалаар ирсэн жижиг, том, гар хөл нь хөдөлдөг цаг байсан биз, мөн фото кино, зургийн аппрат засах ажлыг мэддэг байв. Хөдөлдөг, хөдөлдөггүй тоглоом наадам, эвдэрсэн буу зэвсэг бүгдийг засдаг хүн байв. Эвдэрсэн хүлээн авагч радио засдаг хүнд машин мотоциклын учрыг олоход хялбар байсан биз. Ингээд Богдын машиныг барьдаг, засдаг жолооч болсон юм билээ. Бадам гуайн гэргий Пата ахай, манай ээж хоёр нэг нутгийн хүмүүс манайд очоод ээжээс Мятав хүүгээ манайд очуулаач айлчин зочин ирэх учир хөгжим дуугаргах хэрэгтэй байна гэдэг сэн. Би ч Пата гуайнд очих дуртай, их гоё боов, хоол хийнэ, заримдаа Бадам гуайтай гурван дугуйт мотоциклоор нь наймаа хот, Дашчойнхор хийд хүртэл явна,хүүхдэд түүнээс сайхан баяртай сонирхолтой зүйл гэж юу байх вэ. Нацагдорж ах, бид хоёр бахгүй бол хүлээн авагч залгагдадгүй, ажилладгүй байв. Хүлээн авагч нь овор ихтэй том, дээвэр дээр яндангийн дэргэд байрласан учир хүрэхэд хол, Бадам гуай хөл муутай бие томтой, муу шатаар гарч буух дургүй. Тэр үед Да хүрээнд Богдын Лаврингаас өндөр хоёр давхар барилга барьж болдоггүй байв. 1933 онд хотод маш их бороо орж хот дундуур урсдаг Сэлбийн голын бүх жижиг гүүрүүдийг урсгав. Одоотой адил зам талбайгүй учир ус нь урсадгүй 7 хонож билээ. Айлд 7 хоносон хүү 2-3 жилдээ айлд очих эрхгүй болдог юм билээ. Бадам гуай 1937 онд хэлмэгдсэн, Нацагдорж ах 20 шахам насандаа Туул голд амь эрсэдсэн, Патаа ахай 70 шахам насалж тэнгэрт хальсан даа.
...

Бүртгэл эргүүлэх (logrotate)

2010-07-15T03:25:00.000-07:00

Бүртгэл файлууд (1)
Бүртгэл файлууд (2)
үргэлжлэл

Бүртгэл эргүүлэх (logrotate)-ийг ашиглаж бүртгэл файлуудыг архивлах.

Та /var/log/ хавтас доторхоо харахад зарим бүртгэл файл жишээлбэл kern.log , kern.log.1 kern.log.2.gz гэх мэтээр харагдаж байгаа байх. Ийм файлуудыг эргүүлсэн бүртгэл файлууд гэж нэрлэдэг. Хугацааны явцад бүртгэл файлын мэдээлэл нэмэгдсээр байх тул уншихад төвөгтэй том файл болдог. Энэ үед жинхэнэ бүртгэл файлын нэр өөрчлөгдөж шинэ kern.log файлыг үүсгэдэг.

Энэ бүгдийг бүртгэл эргүүлэх (logrotate) хэрэгсэл програмын /etc/logrotate.conf тохируулгын файлын тусламжтайгаар зохицуулж шинэ файл үүсгэх, хуучныг өөр нэрээр нэрлэх, шахаж архивлан хадгалах гэх мэт ажиллагааг гүйцэтгэнэ. /etc/logrotate.conf файл ихэвчлэн дараах байдалтай харагдана.

# долоо хоног бүр бүртгэл файлыг эргүүл
weekly

# сүүлийн 4 долоо хоногийн эргүүлсэн файлуудыг хадгал
rotate 4

# хуучин бүртгэл файлуудыг эргүүлсний дараа шинэ хоосон файлыг үүсгэ
create

# хэрэв бүртгэл файлуудыг шахаж хадгалмаар бол дараах тайлбарын чагт тэмдгийг арилгаад хадгал
# compress

# энэ хавтас руу бүртгэл эргүүлэх мэдээллийн богцоо хий
include /etc/logrotate.d

... гэх мэт өөр мэдээллүүд байж болно.

/etc/logrotate.d хавтас бүртгэл файл тус бүрийн тохируулгын файлуудыг агуулж байдаг. Жишээлбэл: apt, dpkg гэх мэт бүртгэл файлууд.

Бүртгэл эргүүлэх (logrotate) үйлчилгээ нь “хэрэв тохиргооны файлд тодорхойлж өгсөн бол устгагдахаас өмнөх” бүртгэлийн хуучин файлуудыг (gzip) ашиглаж шахах боломжтой.

Хэрэв бүртгэл эргүүлэхэд устгахаас өмнө бүртгэлийн файлуудыг э-мэйл хаяг руу илгээхийг хүсвэл logrotate -ийн тохиргоонд тодорхойлж өгөх боломжтой. Иймээс logrotate -ийг хэрэгжүүлэхээс өмнө /etc/logrotate.conf гэх тохиргоо файлыг лавлаж хараарай. Эсвэл /etc/logrotate.d хавтас дотор ямар файлууд агуулж байгааг лавлаж харах нь зүйтэй.

Тохиргооны чухал үзүүлэлтийн нэг нь файл эргүүлэх мөч тодорхойлох өгөгдөл бөгөөд үүнийг өдөр бүр(daily), долоо хонгоор(weekly) эсвэл сараар (monthly) гэж тодорхойлно.

(rotate тоо) сонголтын “тоо” нь бүртгэл эргүүлэхийг гүйцэтгэхдээ бүртгэл файлыг устгахаас өмнө тэдэн удаа эргүүлнэ гэдгийг хэлж өгнө. (rotate 4) гэдэг нь бүртгэл файлын өмнөх дөрвөн хувилбарыг хадгалж байна гэсэн утгыг илэрхийлнэ.

Бүртгэл файлууд (2)

2010-07-14T05:14:00.000-07:00

Бүртгэл файлууд (1)

үргэлжлэл

Бүртгэл файлуудаас зөвхөн хэрэгцээт зүйлээ үзье гэвэл grep болон tail тушаалыг ашиглах боломжтой. Жишээлбэл “sudo” буюу “супер хэрэглэгч гүйцэтгэх” гэсэн тушаалыг хэрэглэж байхад танаас нууц үг асуугаад байх нотолгоо гаргах системийн хэрэгсэл нь хэрэгцээндээ зориулж нотолгооны бүртгэл файлыг /var/log/auth.log -г хөтөлдөг. Хэрэв SSH “Secure Shell” буюу аюулгүйн бүрхүүл гэх сүлжээний протоколоор хоёр өөр сүлжээний төхөөрөмжүүдийн хооронд нэвтэрсэн бол мэдээллийг дээрх бүртгэл файлд бичнэ. Та юу хэрэглэж байгаагаас хамаар ч бүртгэл файл төрөл бүрийн зүйлийг тэмдэглэсэн байна. Жишээлбэл SSHD хамааралтай login буюу бүртгэлээр нэвтрэн орсон тухай мэдээллийг зөвхөн авъя гэж бодвол

grep sshd /var/log/auth.log | less гэсэн тушаалын хайлтаар танд хэрэгтэй зүйлийг чинь гаргаад өгнө. Өөрөөр хэлбэл sshd гэсэн үг /var/log/ хавтсан дахь auth.log файлд байгааг хайлтын grep тушаалаар хайж олоод үр дүнд less тушаалын тусламжтайгаар хуудсаар үзүүлнэ.

Өгөгдмөл горимд tail тушаал файлын сүүлийн арван мөрийг дэлгэцэд бичиж харуулдаг. Жишээлбэл tail /var/log/Xorg.log гээд үзэж болно. Хэрэв сүүлийн арван мөр хангалттай мэдээллийг агуулаагүй бол tail тушаалд -n горимыг нэмж бүртгэл файлын төгсгөлөөс n ширхэг мөрийг дэлгэц дээр үзэж болно.

Бүртгэл файлуудыг үзэхэд tail -ийг хэрэглэх гол санаа нь өөрийн чинь хэрэглээний програм зөв ажиллахгүй байвал (жишээлбэл таны GUI хэрэглэгчийн график интерфэйсүүд гарч ирэхгүй байвал) түүнтэй холбоотой мэдээлэл бүртгэл файлын төгсгөлд байж байх жишээтэй. Хэрэв програм нь ажиллаагүй бол бүртгэл файл дотор орж ирээгүй байх жишээтэй.

Хэрэв програм нь ажиллаж байвал бүртгэл файл шинэчлэгдэн апдэйт хийгдэж байгаа үйл ажиллагааг ажиглаж байхын тулд tail тушаалыг -f дагах гэсэн горимыг өгч ажиллаж байхдаа өгөгдлийг харж байж болно.

Тушаал: tail -f жишээ.log гэж өгвөл жишээ.log файлын апдэйт хийх өөрчлөлтийг тогтмол хүлээж байна. Ctrl+C товчуудыг хамт цохисноор терминал руу буцаж ирнэ.

Монгол бахархал

2010-06-24T00:23:00.000-07:00

Монгол бичгийн тухай Игл ТВ -гээр бэлтгэсэн нэвтрүүлгийг Yuotube дээрээс дараах холбоосоор орж үзээрэй. МОНГОЛ БИЧГИЙН ТУХАЙ НЭВТРҮҮЛЭГ Их сайхан нэвтрүүлэг байсан. Видеоны цэгийн нягтралыг сайварлачихвал илүү сайхан болох байх гэж санагдлаа. Швейд Гүнжийн бичлэгт үзсэн ТВ нэвтрүүлгийн дүрсийн чанар цэвэр сайн харагдаж байна. Тэр ямар технологи хэрэглэсэн байдаг юм болоо. Эсвэл ердөө л резалушин буюу цэгийн нягтралд байна уу, Монголнювис дээр гарсан наадмын нэвтрүүлгийг европоос үзэх гэсэн тасраад огт үзэж болохгүй байлаа, бодвол миний компьютерын хурд муугийн байх аа .

Найдвартай онлайн ажиллах (2)

2010-06-22T05:32:00.000-07:00

Өмнөх бичлэгийн үргэлжлэл.

Хувьсан өөрчлөх ботнэт(botnet http://en.wikipedia.org/wiki/Botnet ) “ботнэт=робот сүлжээ” Хэрэв таны компьютерыг ботнэт рүү хакерууд урхидчихсан байна гэвэл та юу гэж ойлгох вэ? гэвэл зандалч(criminals) танд мэдэгдэхгүйгээр таны компьютерыг виртуал сүлжээ рүү нэмж оруулаад вэб сайт руу орох хөдөлгөөнийг урсгалыг унгах|эвдэх(crash) замаар дайрахад бэлэн болгосон гэж ойлгож болно. Үнэндээ ботнэтээр барьж авах гэдэг нь хакерууд таны хувийн мэдээллийг хулгайлж байна гэсэн ойлголт. Интернэт хэрэглэгч байн байн хорлонт-эдээр шүүрдүүлж ботнэт рүү ордог юм байна. Ихэнхдээ хорлонт-эд нь ботнэт хоёр хөтлөлцөөд хамт ажилладаг юм байна. Хакеруудын зохион байгуулсан ботнэт нь илүү нарийн боловсронгуй болсон тул танихад төвөгтэй болж байгаа юм байна.

Эмзэг вэб 2.0 ба олны цуглах|нийгмийн сүлжээний сайтууд. Вэб 2.0 үйлчилгээ http://en.wikipedia.org/wiki/Web_2.0 нь үнэхээр хэрэг болох олон вэб хэрэгслүүдийг бүтээж байна. Үүний энгийн нэг жишээ нь Юутуйб (YouTube) видеог бид хаа сайгүй онлайн үзэж болно. Гэлээ ч экспортууд энэ олон сайтууд зуун хувь сэвгүй найдвартай гэж хэлж чадахгүй гэж байх юм. Сүүлийн үед фишинг(phishing) http://en.wikipedia.org/wiki/Phishing хүний сонирхлыг татах байдлаар (барьцаанд нь таны хувийн мэдээллийг авах) эсвэл Вэб 2.0 кодыг хакерууд дэлбэлж жишээлбэл хоёр мянга найман онд Яахоо хотжобыг http://news.cnet.com/8301-1009_3-10076549-83.html дэлбэлсэн шиг гэмтээж болно. Энэ тохиолдолд сайтад хүмүүсийн хадгалсан мэдээллийг хакерууд өөрчилж гутаачих боломжтой. Ер нь амжилттай хөгжиж буй олон хүнтэй нийгмийн сүлжээний боломжийг ашиглаж янз бүрийн дайралтыг зандалч(criminals) хийх гэж оролддог гэж мэргэжилтнүүд үздэг юм байна.

Найдвартай ажиллахын тулд

Өөрт байгаа хамгаалалтын системүүдээ цаг үетэй дүйцүүлж шинэчлэл|апдэйт тогтмол хийх хэрэгтэй. Үүнд таны хэрэглэж байгаа антивирус(буюу вирусийн эсрэг програм), антиспайвэйр(буюу тагнах-эдийн эсрэг програм), файрвоол(галын хана) програм, үйлдлийн системийн өөрийнхөн хамгаалалтын хэрэгсэл болон интернэт хөтчийн өөрийнхөн хамгаалалтын програмууд багтана. Та өөрийн програмуудаа сүүлийн хувилбараар автомат апдэйт хийнэ гэж тохиргоог(set) хий. Монголд хакертсан програмуудыг их хэмжээгээр хэрэглэдэг зарим компьютер борлуулагч нар онлайн апдэйт хийх тохиргоонуудыг бүгдийг хааж бэлтгээд хэрэглэгчид өгөхөөр найдвартай ажиллах боломж багасна. Хэрэв та онлайнаар байнга ажилладаг бол оригинал програмыг худалдаж авч хэрэглэх эсвэл төлбөргүй нээлттэй эхийн найдвартай системүүдийг хэрэглэх боломжтой.
Интернэт дээр ажиллаж байхад цовхорч ирэх цонхийг дагаж мөшгөх эсвэл өөрийг чинь өдөх э-мэйл холбоос руу огт орохгүй байх нь найдвартай ажиллахад тус болно. Хэрэв онлайн ажиллаж байхад цовхорч ирэх цонх эргэлзээтэй гарч ирвэл цонхыг шууд хаагаад тэр дороо өөрийн хамгаалалтын|сикурите програмын апдэйтийг ажиллуулах нь зүйтэй.
Заримдаа нууц үгээ сольж бай, тэгэхдээ урт үг сонго, үгэнд өөрийн хувийн мэдээллээ битгий оруул, мөн тоо оруулж өг, таахад төвөгтэй нэр өгвөл сайн шүү. Анзааралгүй нийтийн сүлжээний профайл буюу хувийн хэрэгтэй оруулчхав аа.
Олон нийтийн сүлжээ рүү юм илгээхдээ өөрөөсөө байнга асууж байх асуулт бол

Хэн үүнийг үзэх билээ?
Бичсэн энэ мэдээлэл эсвэл энэ гэрэл зургийг бусдад үзүүлсний ашиг тус нь юу билээ?
Энэ мэдээллийг яагаад өөр хүн үзээсэй гэж бодож байна вэ?

Энэ бүгд ердөө л онлайн хэрэглэгчдийн мэдэж байх энгийн ойлголт, заримдаа танд төвөгтэй санагдах боловч найдвартай онлайн амьдармаар байвал цааш дэлгэрүүлээд олон зүйлийг сурч мэдэх нь чухал байх болов уу гэж бодлоо.

Интернэт хөтчөөр “stay safe online tips” гэх түлхүүр үгээр хайлт хийгээд үзээрэй, та мөн ч олон зүйл мэдэж авах боломжтой байна аа.

Найдвартай онлайн ажиллах

2010-06-21T06:51:00.000-07:00

Мөнхөө энгийн нэг сурвалжлагч, интернэт дээр ажиллаж бараг л түүн дээрээ амьдардаг. Тэр хэд хэдэн блог тэмдэглэл хөтөлж, вэб сайт ажиллуулна мөн алдартай гэх бүх л нийтийн сүлжээний гишүүн бөгөөд түүнээсээ өдөржин л зүүлттэй. Үнэнийг хэлэхэд түүний амьдрал онлайн байх тул бусад интернэт хэрэглэгчдийн адил аюулгүй ажиллагаанд заналхийлэх(security threats) нь түүний э-мэйл хаягийг хакердах, шуудангийн хайрцаг нь нухшаар шавуулах (спамаар бөмбөгдүүлэх) мөн янз янзын компьютерын вирус илрэхээр мэдэгддэг байна.

“Би э-мэйлээр вирустчихдэг яаж гэхээр онлайнаар PDF-ийг татаж авахдаа” мөн “онлайн банк хэрэглэхийг чинь хакердах гэж оролдлоо мэдээг”, “фишинг э-мэйлийг ПэйПал сайтаас хүлээж авдаг” гэж тэр хэлэв.

Хамгийн муухайн юу гэхээр нэг өдөр түүний лаптопын дэлгэц дээр том гэгчийн хар цагаан эргүүлэг хуйлрал гарч ирсэн нь компьютерын вирус байжээ. “Харж байхад минь миний дэлгэц дээрх айконыг нэг нэгээр нь залгиж эхэлсэн дээр нь би юу ч хийж болохгүйгээр дэлгэцийн удирдлагыг авчихсан” үүний үр дагавар нь түүний хатуу дискний гуравны нэгийн устгаад, хэдэн долоо хонгоор хийж байсан ажлыг нь устгаад дээр нь засуулах гэж нилээдгүй ажлаа алджээ. Тэр зөвхөн ганцаараа ийм байдалд орж байгаа биш манайд энэ талын судалгаа хийгддэг үгүйг мэдэхгүй харин АНУ-гийн хэрэглэгчдийн тайлагнах мэдээллээс хоёр мянга найман онд вирус болон тагнах-эд(spyware) програмууд нь зургаа аравны таван тэрбум долларын хохирол учруулсан гэж уншаад гайхаж билээ.

Харин Мөнхөө азтай хүний нэг нь яагаад гээч тэр өөрийн өгөгдлийг тогтмол нөөцөлсөн (backup) байна. Заналхийлэх шинэ програмууд (форматлахаас нааш арилахгүй удаан амьдрагч шимэгч) байгаа тул түүнээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд хэрэглэгч өөрөө зарим хэрэгслийг хэрэглэж сурах нэр томьёог ойлгох хэрэгтэй. Үүнд:

Хорлонт-эд(Malware) http://en.wikipedia.org/wiki/Malware гэдэг нь та, таны компьютер өөрөө гуйгаагүй байхад хүрч ирэх програмууд: Вирус, тагнуул-эд(spyware), сурталчлах-эд(adware), түлхүүр-бүртгэгч(keylogging) буюу нууц үг залгих програм гэх мэт таны хувийн мэдээллийн олж авах гэж оролдох хорлонтой-код(malicious code). Хорлонт-эдийг э-мэйлээр, дэлгэц дээр цовхорч ирэх дарцагт сурталчилгаагаар (pop-up ads), дэлгэцийн тог хэмнэгчээр (screen savers), ямар нэг зүйл татаж авах бохир сайтуудаас та авч болно. Хорлонт-эд нь шинэ зүйл биш л дээ гэхдээ хорлонт-эд хэт ухаалаг болж онлайн хэрэглэгчдийн хуулбарыг бий болгож байна.

Хорлонт-эдийг өмнө нь хэсэг багцаар цовхорч гарах сурталчилгаагаар эсвэл өөр вэб хуудас руу удирдлагыг чиглүүлэх зэргээр тараахыг оролдож байсныг хэрэглэгчдэд боловсрол мэдлэг олгох “найдвартай онлайн ажиллах http://www.staysafeonline.org/ нэртэй” сайтын хан хэлж байна.

үргэлжилнэ ...

Швейд гүнж

2010-06-19T13:18:00.000-07:00

Өнөөдөр Швейд улсын хааны гүнж Виктори хуримлаж, ТВ гээр олон сайхан нэврүүлэг гарсаныг үзээд сууж байхдаа монгол маань энэ мөчид хаант улс байсан бол монголчууд бид өөрсдийн хааны удам угсааг яаж хүндэлж байх болоо гэж бодлоо. Дэлхийд дээр өнөөдөрийн байдлаар үндсэн хуульт хаант засаглалтай улс орон тийм ч олон биш. Хориодхон улс орны хэсэг нь Скандинавын гурван орон. Норвеги, Швед хаант улсууд, Дани хатан хаантай улс. Скандинавныхийг хараад байхад улс бүрийн ард түмэн нь тэднээрээ бахархах, мөн дээд зэргээр хүндэтгэл үзүүлж байгаа нь ТВ-гийн нэвтрүүлгээр гарах сурвалжилгуудаас харагдаж байдаг юм. Гүнж Виктори айлын том охин 32-той, түүний гэрлэсэн залуу нь Данил 36-тай. Шведийн “Ockelbо” нэртэй тосгонд өсөж дунд сургууль төгссөн. Ээж нь номын санч, аав нь нийгмийн ажилтан байгаад тэтгэвэрт гарсан. Мөн түүний удам сударын гарал үүслийн талаар бас нэвтрүүлэгт яригдаж байна, удмаар мал аж ахуй газар тариалан эрхэлж амьдарч байсан хүмүүс байна. Данил Викториягийн хувийн дасгалжуулагчаар 2002 оноос ажиллаж байсан юм байна.

Сонин болгож бичлэг үзмээр бол SVT ТВ гийн

Өчигдөр болсон концертын бичлэгийг эндээс үзэх боломжтой. http://svtplay.se/v/2047871/festforestallning_konserthuset
Шведийн ТВ шууд үзүүлсэн хуримын нэвтрүүлгүүдийн бичлэгүүдээс үзэх боломжтой. http://svt.se/detkungligabrollopet

ТВ нэрвүүлэгчийн нэг хэлсэн хөгжөөнтэй зүйл Европ дахь хаадын угсааны залуусын хоёр хүүгээс бусад нь энд бараг л иржээ. Ирээгүй хоёр нь өмнөд Африкт хөл бөмбөг үзээд завгүй байгаа гэнэ.

Хэрэв та Швейдийн АВВА хамтлагийн улаан фэйн бол энэ ТВ сувгаас олон нэвтрүүлэг олж үзэх боломтой юм билээ.

Эйдин төсөл (Eden project)

2010-06-15T13:34:00.000-07:00

2005 онд Английн өмнөд нутаг дахь Корновоол-д хэрэгжиж байгаа Эйдин төслийг үзсэн юм. Хүн эх дэлхийгээсээ өөртэй хэрэгтэй гэсэн бүхнийг авахдаа байгаль орчноо хайр найргүй ухаж малтаад ямар болгосныг эхний зураг дээрээс тодхон харж болно. Хойч үедээ ногоон дэлхийг үлдээх хүсэлтэй бодолтой олон хүн байдаг болохоор дээрх газрыг сэргээх Эйдин төслийг хэрэгжүүлж, одоо энэ төв байгаль орчноо сэргээх сургалт явуулдаг, байгалийн цэвэр бүтээгдэхүүн сурталчилж түүгээрээ санхүүжин ажилладаг төвийн нэг болжээ. Төслийг үзэхдээ авсан гэрэл зургаасаа тавилаа. Дэлгэрүүлж мэдэхийг хүсвэл Eden project холбоосоор орж уншина уу.

Гүүгл Задлан шинжигчийн Сургалт

2010-06-07T09:33:00.000-07:00

Дэлгэрүүлээд Google Analytics холбоосоор ороод уншаад үзээрэй.

Гүүгл Задлан шинжигч гэсэн бичлэгийг нилээд дээр бичсэн бөгөөд үүнийг яаж эзэмшиж болох талаар Гүүгл Задлан шинжигчийн эх хуудасны Edication (боловсрол, сургалт ) гэсэн хэсгийг орчуулах явцдаа энэ аргуудыг мэргэжлийн сургуулиуд сургалтдаа хэрэглэх бүрэн боломжтой юм уу гэж ойлгосон юм.

Гүүгл Задлан шинжигч ухаалаг шийдэл гаргахад туслана гэж байна. Гүүгл Задлан шинжигчийн сургалтын агуулгыг Гүүгл ба бүрэн эрхтэй зөвлөхүүдээс авах боломжтой. Энэ эх сурвалжийг ашиглаад өөрийнхөө болон өөрийн байгууллагын бусад ажилтныхаа чадварыг хөгжүүлэх бүрэн боломжтой юм байна.

Гүүгл Задлан шинжигч нь бие ээ даасан мэргэшил. Гүүгл онлайн төлбөргүй курс хичээлийг Гүүгл задлан шинжигчээ ашиглан хэрэгжүүлэх ба өгөгдөлд анализ хийх иж бүрэн сургалтаар хангана. Курс хичээлийг та үзэж дуссанаар та Гүүгл Задлан шинжигчийн бие даасан мэргэшлийн шалгалтыг(Google Analytics Individual Qualification (IQ) test) өгч болно. Мэргэжлийн шалгалт өгөх төлбөр нь $50. Гүүгл Задлан шинжигчийн IQ хичээлийн хөтөлбөр, шалгалтын материал нь байгууллагуудад өөрийн ажилтнаа төвөггүй сургаж мэргэжлийн дээшлүүлэх боломж олгодог. Мөн хувь хүн курс хийж шалгалт сорил өгөх боломжтой, энэ нь хувь хүн мэргэжлээрээ хөгжиж байгаагийн илрэл юм.

Гүүгл Задлан шинжигчийн IQ онлайн курс
Гүүгл Задлан шинжигчийн IQ сорил

Амжилтад хүргэх бэлтгэл/семинар хичээлүүд байна. Гүүгл Задлан шинжигчийн бүтэн өдрийн сургалтын семинаруудыг АНУ-ын олон сайт явуулдаг юм байна. Гүүгл Задлан шинжигчийн багийн өөрийн мэргэжилтнүүд курсийг явуулах ба сургалтуудаар таны онлайн маркетингийг сайжруулах ба Гүүгл Задлан шинжигчээр энэ бүгдийг гаргахад танд тусална. Энд хоёр зам байгаа ба хоёулаа Вэб сайтыг оптимизацлах товч удиртгалтай. Хичээлийг дараах сэдвүүд дээр орж авч болно. Үүнд:

Энэ семинар хичээлүүдэд бүртгүүлэх. Эдний санал нь: Адвордс(AdWords)-т амжилт олох семинарууд ба Вэб сайтыг оптимизацлах(Website Optimizer)-ад амжилт олж болоход суралцах семинар хичээлүүд байна.

Видеонууд. Гүүгл Задлан шинжигчийн тухай YouTube дээр гарсан сүүлийн үеийн видеонуудыг Гүүгл Задлан шинжигчийн сувгаас олж үзээрэй. Жишээлбэл дараах зүйлийг эндээс олж болно.

Та өөрт байгаа өгөгдлөө яаж Задлан шинжигчид эхэлж оруулж өгөх холбохыг эндээс сурч болно.
AdWords оптимизац тоглох жагсаалт нь танд түлхүүр үгэнд оптимизац хийх, онох бай ба байршлыг сайжруулах, ROI нэмэгдүүлэх гэх мэт олон зүйлийг Задлан шинжигчээр удирдаж хөдөлгөх хүч болж тусална!
Гүүгл Задлан шинжигчийн 60 секунд-ын тоглох жагсаалтаар зарим санаа оноо болон нууцгааг сурч авна!

Beginning Analytics: Interpreting and Acting on Your Data

Энэ бүгдийг холбогдох холбоосуудаар нь ороод уншиж судлах бүрэн боломжтой юм байна.

( Бид өөрсдөө эзэмшээд өөрсдөө сургах эрхийг нь авах бас л боломжтой байж магад, сонирхсон хүн суралцаад түүндээ тулгуурлаад захиа бичээд үзэхэд юу л буруутав гэж бодох юм.) Биднийг хөгжихөд Гүүгл ч ийм нэг аргаараа тусалж чадах юм байна.

Галын ханын тархцууд

2010-06-04T07:04:00.000-07:00

Саяхан www.linuxformat.com гэсэн сэтгүүлийг худалдаж аваад уншиж байна л даа. Тэнд “бид сар бүр хэдэн тоноор нь програм хангамжуудыг харилцуулан туршиж үздэг тул та тэр болгоныг харьцуулж шалгах гэлгүй ердөө л хэрэгтэйгээ дугуйлаад ав гэж байна. Би уншаад энэ дугуйлж авснаа найзуудтайгаа яаж хуваалцаж хэлж өгөх вэ гэж бодож байв. Сүүлийн хэдэн жил Нортонд бүх зүйлээ даатгачихаад элдэв вирусээс ангид яваад байж байхдаа галын ханын талаар нэг их анзаардаггүй байсан юм. Дээх нь Технологи ба эрх чөлөө дээр гарсан галын ханын талаар уншиж байгаад Үбүнтү дээрээ суулгаж туршиж үзлээ. Найзууд хэлэхдээ Линүкс дээр хэрэггүй дээ л гэдэг юм. Гэхдээ энэ сэтгүүлийг уншихад компьютер хэрэглэгч ер нь мэдэж байх хэрэгтэй зүйлийн нэг болох нь яах аргагүй мөн гэж бодсон.

Интернет рүү гарахдаа галын ханатай байна гэдгийг та таг харанхуй шөнө гадагш гарахдаа хажуудаа бадриун том бие хамгаалагч дагуулаад явбал ямар байх вэ гээд зүйрлээд боддоо.

Доорх тархцуудыг туршилтад оруулжээ, үүнээсээ eBox Platform -ыг бие хамгаалагчаар сонгожээ. Яагаад гэдгийг нь холбоосуудаар дэлгэрүүлэн уншаарай.

Linux FORMAT

ClearOS www.clearfoundation.com/Software/overview.html Тархац: функцүүдийг хослуулан хэрэглэхэд их хялбар, “хөгжүүлэгчид нь КлеерОос -ын интерфэйсийг хөгжүүлэхдээ маш их цаг зарсан” гэжээ. Туршилтын явцын арван онооны 9-ыг авсан байна.
IPCop www.ipcop.org Тархац: олон янзын зориулалттай, цахилгаан цахих адил хурдан мөн өнгөөр ялгаж үзүүлнэ, “Вэб интерфэйс нь жаахан пааргар боловч маш хурдан хариу үйлчилнэ”. Туршилтын явцын арван онооны 8-ыг авсан байна.
eBox Platform www.ebox-platform.com Тархац: ердийн галын хананаас илүү үйлчилгээ үзүүлнэ. “ Таны өөрийн сүлжээг ажиллуулахад хэрэгтэй бараг юм бүхнээр танд үйлчилж чадна”. Туршилтын явцын арван онооны 9-ыг авсан байна.
Monowall http://m0n0.ch Тархац: туршилтад орогсдын хамгийн жижиг нь, “Дан ганц нимгэн хана гэлээ ч аюулгүй байдлыг хангаж чадаж байна”. Туршилтын явцын арван онооны 5-ыг авсан байна.
PfSense www.pfsense.org Тархац: хэрэв та өөр зүйл хэрэггүй бүрэн төгс галын ханатай болмоор бол өөр зүйл эрэх хэрэггүй, “ ПфСэнсэ хамгийн их хэрэгсэлтэй галын ханын нэг байна”. Туршилтын явцын арван онооны 7-ыг авсан байна.
Smoothwall Express www.smoothwall.org Тархац: туршилтад орогсдын хамгийн нэр хүндтэй нь байж магадгүй, “Вэб-д суурилсан хяналтын самбар нь энгийн бөгөөд хялбар ойлгогдохоор байсан”. Туршилтын явцын арван онооны 8-ыг авсан байна.
Smoothwall Advanced www.smoothwall.org Төлбөртэй хувилбар нь ...

Хэрэгт дурлав

2010-06-02T13:14:00.000-07:00

Нилээд хэдэн сарын өмнө Firestarter гэдэг галын ханыг Үбүнтү дээрээ туршиж үзэх гээд суулгасан юм л даа, суулгангуутал шууд АйПи хаягууд блоклоод хаагаад эхлэхээр нь нэг их анзааралгүй орхичихсон юм. Дөнгөж сая ном уншиж байгаад гэнэт ЛОГ файлуудын мэдээллийг үзэх санаатай компьютер ээ залгаад ачаалангуут Firestarter ажиллаж гялс гээд улаан гэрэл асаж байна.

Удахгүй шинэ зураг

Хэрэг дурлаад энэ хуудсыг дэлгэц байлагчаар буудаж аваад хөтөч өө ачаалж Гүүглээр “whois by ip address” гэсэн хайлтыг хийж хамгийн түрүүн гарч ирсэн үйлчилгээгээр “source” хаягийг өгчихлөө. Мөрдөгч сайт нэр ус хаяг, мэйл хаягтай нь гаргаад ирж байна аа. Та нар Firestarter суулгаад үз дээ. Ямар нэг муур мярааж байвал золигийн муур луу галлаарай. Линүкс формат гэсэн сэтгүүл дээр арваад янзын Галын хана (Firewall)-ыг туршиж үнэлгээ өгсөн байна. Вэб сайтын жагсаалтыг бичээд удахгүй тавья. Линүкс кернел буюу цөмдөө нэтфилтэр гэсэн галын ханатай, өгөгдмөл горимдоо салгасан горимд байдаг гэж байсан. Түүнийг хэрэглэж туршсан хүн байвал туршлагаасаа хуваалцвал их сонин байна.

Бүртгэл файлууд (1)

2010-06-02T03:25:00.000-07:00

Бүртгэл/тэмдэглэл файл (log file ) гэж нэрлэх файлуудаас өөрийн системийн талаар маш их мэдээллийг авч болно.

Линүксийн бүртгэлийн буюу тэмдэглэл файлууд гэж юун ямар файлууд байдаг, хаан байрлах, түүнийгээ та яагаад хамгаалах хэрэгтэй юм бэ гэдгийг ойлгоход чинь туслах үүднээс уншиж ойлгож мэдсэнээ та нартай хуваалцъя. Линүкс компьютер дээрх бүртгэл файлууд нь нилээд нэн чухал мэдээлэл болох тул системд ямар нэг асуудал гарах эсвэл програмын хэрэгслийн тодорхой тохиргоог хийхэд шийдвэрлэх жишээлбэл варилус (wireless) буюу утасгүй чихэвч эсвэл Виртуалбокс суулгацын ажиллагаанд ямар нэг зүйл болохгүй асуудал гарах үед танд энэ файлууд тусална. Линүксийн ихэнх БҮРТГЭЛИЙН ФАЙЛУУД /var/log/ хавтас буюу директив дотор байрлана. Энд янз янзын зориулалтын бүртгэлийн файлууд байх ба файл бүхэн өөрийн зориулалттай байна. Жишээлэхэд Линүксийн цөмд зориулсан бүртгэлийн файлууд байх ба тэд зөвхөн APT (Advanced Packaging Tool ) болон X серверийн ажиллуулсан програм програмуудын тухай тэмдэглэсэн байдаг. Та ямар нэг тодорхой хэрэгсэл ашиглаж бүртгэл файлыг унших шаардлага байхгүй, учир нь бүх файл цулгуй бичвэрээр бичигдсэн байна. Та ердөө л бүртгэлийн файлаа олох хэрэгтэй.

(Туслах тайлбар: daemon (диимн) энэ үгийн гарал нь ('Disk And Execution MONitor') гэсэн үгсийг товчилж гарсан бөгөөд компьютер буюу процессор дээр гүйцэтгэгдэх боловч ажиллахдаа тодорхой нөхцөл бий болох хүртэл унтаа буюу идэвхгүй байхаар програмчлагдсан програм юм. Жишээлбэл: вэб серверийн диимн болох ‘HTTPD’ нь хөтөч ямар нэг вэб хуудас хүсэж сервертэй холбогдох хүртэл идэвхгүй далд байж байдаг. Ийм холбоо гарч ирэхэд диимн идэвхжээд хөтчийн хүссэн хуудсыг олж, хөтчийг ажиллуулж буй клиент рүү илгээдэг. Диимн-ийг ард ажиллах програм ч гэж нэрлэдэг.)

Тэгвэл ихэнх системийн адил Линүкс түгээлтүүдийн системийн бүртгэл файлууд “syslogd” системийн бүртгэлийн диимн-оор (system log daemon) үүснэ. Диимн нь бүх бүртгэл файлуудыг /etc/syslogd.conf файлд үүсгэж бичиж бэлтгэнэ. Зарим хэрэглээний програмууд нь өөрийн ЛОГ буюу бүртгэлийн файлаа өөрөө үүсгэх бөгөөд тэд /var/log дотор байдаг юм байна.

dmesg тушаал нь техникийн тохиргоо болохгүй зовооход хамгийн хэрэгтэй хэрэгслийн нэг нь болдог. Энэ команд нь ердөө л бүүт хийж эхлэхэд танигдсан бүх төхөөрөмжийг дэлгэц дээр бичиж гаргадаг. Үүний зэрэгцээ dmesg нь системийн цөм ачаалж эхлэх буюу бүүтир хийх мэдээллийг бүртгэн бичиж авдаг. Хэрэв танд ямар нэг жишээлбэл “Nvidia” график кард хэрэглэхэд асуудал учирвал dmesg | grep nvidia гэсэн тушаалыг өгөхөд системийг эхлүүлэхэд энэ карт танигдсан үгүй тухай хэлж өгнө. Үүнтэй төстэй Вэбкам, USB төхөөрөмжийн драйверууд эсвэл утасгүй товчлуур-гар гэх мэт ямар нэг төхөөрөмжийн тухай мэдээллийг авч болно. Бүртгэлийн файлууд нь цулгуй бичвэр тул дэлгэц дээр хялбархан уншиж чадна. Ихэнх түгээлтүүд бүртгэлийн файлуудыг унших график хэрэгслүүд хавсаргасан байдаг. “Gnome” ГНОМЕ хэрэглэгчид gnome-system-log ашиглаад бүртгэлийн файлуудаа хараад асуудлаа шийдэхэд туслах байх.
...

Юникод 16-д

2010-05-31T04:30:00.000-07:00

Монгол бичгийн компьютер дахь шийдлийг бүрэн болгож хөгжүүлэх хүсэлтэй залуус янз бүрийн асуудлаар надтай санал бодлоо хуваалцаж ярьдаг л даа. Би өөрийн олж авсан багахан мэдлэг туршиж үзсэн туршлага дээрээ суурилаад мэдэж байгаагаа хэлээд мэдэхгүй байгаагаа асуугаад авдаг.

Технологийн хөгжилд арван жил гэдэг их хувьсал авчрах хугацаа, шинэ технологи, шинэ стандарт гээд оч төчнөөн шинэ зүйл би болсон. Үүнийг уншиг ч та арван жилийн өмнө арван настай охин, арав жилийн хүү, аль нэг сургуулийн оюутан аль хэдийнээ боловсорсон АйТи-гийн мэргэжилтэн ч байсан байж магад. Гэхдээ өнөөдрийн технологийн төвшинд сэтгэж байгаа бол монгол бичгийнхээ зүй тогтлын логик учрыг олчихвол танд нүд ирмэх зуур шийдчих ч асуудал байж мэднэ. Хуучин аа эргэн эргэн давтан хийлгүй үргэлжлүүлээд хийхэд тус болох болов уу гэж аль арван жилийн өмнө Юникодын олон улсын 16-р хуралд оруулсан илтгэл -ийн хэвлэгдсэн слайдыг унших боломжтойгоор орууллаа. Илтгэлийн зарим хэсэг Хоёр дахь тайлбар “MVS, NNBSP” холбоотойгоор тайлбарт орж ирсэн байгааг дэлгэрүүлэн уншиж болно.

Цонхтой гэр

2010-05-12T10:11:00.000-07:00

Хүн бүр адилгүй байх би хувьдаа хаа газраар явахдаа монгол ханхалсан юм бүхнийг сонирхож явдаг юм. Гурван жилийн өмнө Лүксэнбүргт нэг жижигхэн хотод явж байтал Наадам гээд нэртэй дэлгүүр байж билээ. Ажил тарсан тул дэлгүүр хаалттай байсан боловч би цонхоор сайтар хараад яг манай үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнүүд байхыг хараад маргааш нь ажил тарахаас өмнө нь зориуд амжиж ирээд, танай дэлгүүрээс боорцог авна гээд монгол хэлээр яриад ортол дэлгүүрийн эзэгтэй инээд алдаад уулзаж билээ.

Үүнтэй адил сонирхолтой зүйлтэй заримдаа таарахаар өөрийн эрхгүй баярлана гээч. Англид North Norfolk гэдэг газраар явж байтал Thornham, Drove Orchards тосгонд "Юурт ресторан" байна гээд Монгол гэрийн зурагтай сурталчилгаа сэтгүүл дээр байж байхыг саяхан харсан. Гэр гээд бичсэн бол монгол гэдэгт итгэх байсан ч ер нь замдаа дайраад гаръя гэж бодлоо. Очсон алим, лийр жимс ургуулдаг аж ахуй бололтой байна, тэнд гэр загварыг ашиглаад хөөрхөн хоолны газар байгуулчихжээ. Харин ороод монгол хүнтэй таарсангүй, монгол хоолоор үйлчлэн гэж бичээгүй байна. Тэгэхдээ гэрээр нь ороод цай уугаад гарсан сайхан санагдсан шүү. Түүгээр явбал ороод гараарай, сонин байж магад. Дараа заваараа зургийн цомог хийгээд холбоосыг оруулъя. :-)

Системийн найдвартай ажиллагаа

2010-05-09T03:12:00.000-07:00

Линүксийг Майкорсофт Виндовзийг бодвол харьцангуй найдвартай систем гэж тооцдог ч зуун хувь дархлагдсан систем биш ээ гэдгийг нэлээд зүйлээс би олж уншсан тул ер нь ердийн хэрэглэгч нар юу ойлгосон байхад болох вэ гэдэг үүднээс уншиж ойлгосон зүйлсээсээ орчуулж бичлээ. Сүүлийн үед нээлттэй эхийг дэмжигчид Линүксийн Үбүнтү хувилбарыг өргөн хэрэглэж эхэлж байна. Үбүнтү систем нь өөрөө интернет хэрэглэх дэвсгэр дээр зохион бүтээгдсэн бөгөөд үнэн хэрэгтэй Виндовзийг бодвол онлайн орчинтойгоо илүү нягт зохицсон юм. Таны суулгах ихэнх хэрэглээний програмууд автоматаар вэб сайтаас татагдаж сууна. Интернет дээр найдвартай(security) ажиллахад тус болох багахан хэмжээний хэдэн зүйлийн талаар өгүүлье. Дэлгэрүүлээд уншихыг хүсвэл : Ubuntu Pocket Guide and Reference, Keir Thomas,2009; / LINUX The Complete Manual, MacBook,2009; Мэдэхэд илүү шүү :-)

Үбүнтү системийг найдвартай буюу аюулгүй ажиллуулахад туслах, дараах таван хүчин зүйлийг тохируулах нь зүйтэй.

Системээ цаг үетэй дүйцүүлэн хэрэглэх
Сүлжээ болон интернетээс ирж болох аюулаас өөрийн компьютерыг хамгаалахаар галын ханыг тохируулах
Вирус таних програмыг суулгах
Өгөгдлийг битүүмжлэх (encrypting), шалтгаан нь хэрэв таны өгөгдөл хулгайлагдах эсвэл буруу гарт орвол хэрэглэх боломжгүй байх болно
Өөрийнхөө вэб хөтчийн найдвартай/аюулгүй ажиллагааг нэмэгдүүлэх

Системээ цаг үетэй дүйцүүлэх

Үбүнтүнийг бусад үйлдлийн системийн адил цаг үетэй дүйцүүлэн тогтмол сайжруулж хэрэглэх нь чухал. Ингэснээр та буглааг цэвэрлэсэн цоорхойг цөөлсөн програмын сүүлийн хувилбараар хангагдах бөгөөд таны системд хакерууд болон вирус орж ирэх арын хаалга багасан гэсэн үгээ.

Апдэйт менежер ба цаг үетэй дүйцүүлэх менежер

Үбүнтү системийг автоматаар системийг цаг үетэй дүйцүүлэхээр хэрэглэх програмыг Апдэйт менежер (Update Manager) гэж нэрлэнэ. Энэ програм нь системд суулгасан програмуудын хувилбарыг репозитор буюу програмын хадгаламжийн сан дахь өнөөдөр түгээж байгаа хувилбартайгаа дүйцэж байна уу гэдгийг системийн ажиллагаанд нөлөөлөлгүй араар нь тодорхой мөчлөгтэй автоматаар шалгаж байдаг.

Тус програм GUI (хэрэглэгчийн график интерфейс)-ийн ямар хувилбарыг ашиглаж байгаагаас хамаарч айкон(хөрөг)-аар санамжийн талбарт (дискторын доод талд гарах мөрөнд) гарч ирэхийг та лав анзаарсан байх, тэнд од эсвэл доошоо заасан улаан сум байх ба эхний үед шинэчлэх зүйлийг авах болно гэж танд хэлж өгнө. Айконыг товшиход цаг үетэй дүйцүүлэх шинэ багцуудын жагсаалт гарч ирнэ.

Зөвлөмж: Эхлээд бусад ямар нэг програм хангамжийн суулгац бэлтгэх ажиллагааг гүйцэтгэж байгаа програмыг хаасан байхыг шалгах хэрэгтэй, жишээлбэл Synaptic. Яг энэ мөчид администратор хийх буюу зохицуулах ажиллагааг удирдах ганц хэрэгсэл ажиллах хэрэгтэй. Үүнд тушаалын мөрөөр ажиллах терминал хэрэгсэл мөн хамаарна.

Шинэчлэх жагсаалтыг бүгдийг зайлшгүй унших нь албагүй ч гүйлгэн уншихад ердөө л нэг хоёрхон минут зарцуулах тул юугаа сайжруулж байгаагаа мэдээд авбал танд таатай байх болов уу. Цаг үетэй дүйцүүлэх жагсаалт таны сэтгэлд тохир ч байна гэж үзвэл програмыг автоматаар татаж аваад суулгах INSTALL UPDATES(шинэчлэлийг суулгах) гэсэн товчийг товшино.

Хэрэв хүсвэл Систем → Администраторын Апдэйт Менежерийг ажиллуулахад гарах CHECK(шалга) гэсэн товчийг хулганаараа товшиж шинэчлэн суулгах зүйл байна уу гэдгийг шалгаж үзэж болно. Системийн бүрдлийн ямар хэсгийг шинэчилснээс хамаар ч суулгацыг бүрэн хийсний дараа компьютер аа шинээр эхлүүлэхээр системийг дахин ачаалах шаардлага гарч магадгүй. Хэрэв дахин ачаалах хэрэгтэй бол шинэчлэгч менежер нь айконыг дугараг хоёр сум болгож өөрчлөх бөгөөд түүнийг товшиход компьютерыг дахин ачаална гэж хэлж өгнө.

Харин Үбүнтү шинэ хувилбар гарангуут шинэчлэгч менежер “үсэрч ирэх” цонхоор танд мэдээлнэ. Сайжруулсан хувилбараар шинэчлэлийг сонгож хийхээ та өөрөө шийдээд хийгээрэй.

Тушаалын мөрнөөс шинэчлэлийг гүйцэтгэх

Тушаалын мөрнөөс шинэчлэлийг гүйцэтгэхдээ ялгаатай хоёр өөр бүлэг тушаалыг өгч шинэчилж болно.

sudo apt-get update
sudo apt-get upgrade

эсвэл

sudo apt-get update
sudo apt-get dist-upgrade

sudo apt-get update багцуудын хамгийн сүүлийн үеийн жагсаалтыг гаргаж ирнэ. Иймээс шинэчлэл хийхээс өмнө үргэлж энэ тушаалыг өгч байх нь зүйтэй.

sudo apt-get upgrade нь програм хангамжийн бүх багцын хамгийн сүүлийн сайжруулсан хувилбарын шинэчлэлийг авч суулгана. Хэрэв системийг гар аргаар шинэчлэхийг хүсвэл тушаалын мөрнөөс энэ тушаалуудыг долоо хоног бүр ашиглаж байх шаардлагатай.

sudo apt-get dist-upgrade нь өмнөх тушаалаас юугаар ялгаатай вэ гэхээр системийн амин чухал нилээд файлуудыг нэгтгэн бүхэл системээр нь шинэтгэх ба Үбүнтү нь хамгийн сүүлд гарсан түгээгдэх хувилбараар шинэчлэгдэнэ гэсэн үг. Хэрэв 9.10 хувилбарыг ашиглаж байгаа бол 10.4 хувилбараар шинэчлэгдэнэ. Шинэ хувилбар гарч ирсэн үед энэ тушаал хэрэгжинэ.

(Санал:

Update= Шинэчлэх, Цаг үетэй дүйцүүлэх, Апдэйт;
Upgrade= Сайжруулсан хувилбар, Шинэтгэл, Апгрэйд;)

Галын хана аа тохируулах …

"Илбэт" тоон гурвалжин

2010-04-22T06:05:00.000-07:00

Санаа оноо

2010-04-21T04:04:00.000-07:00

Гүүгл-ийн монгол хэл дээрх агуулгууд нэмэгдэж байгаа нь их сайхан байна. Олон хүн оролцоосой. Вэб сайт, програмын хэрэгсэл, тусламж ... гээд олон төрлийн агуулгыг монгол хэл рүү хөрвүүлэхдээ орчуулгыг мөр мөрөөр гаргаж ирдэг хэрэгсэл ашиглахаар утгын уялдаа алдагдаад байх шиг надад санагдаад байдаг юм. Нэг хэсэг зүйлийг бичиж үзээд дахин дахин унших өөрийн болгох нь чухал санагддаг. (Агуулгын орчуулгад "Google Translatоr Toolkit" зүгээр санагдаад байгаа. Үүнтэй ижил нээлттэй эхийн хэрэгсэл бас байна. Гэхдээ туршиж амжаагүй л байна. )

Жишээлбэл би http://www.google.mn/quality_form сайтын монгол хэлээр байх хуудасны баруун хажуугийн дараах хэсгийг ингээд засмаар санагдаж байна л даа.


Хуудас дээр	English	Миний санал

Үүгээр би өөрийнхөө бодлыг хэн нэгэнд тулгах гээгүй. Энэ ердөө л миний бодол харин та юу гэж бодож байна вэ? Англиар бол байжил байна харин монгол хэлээр хэлэлцэж ярилцдаг тусалдаг сайт байдаг бол уу?

Хураангуй-1

2010-04-20T03:36:00.001-07:00

Хураангуй үгсийн монгол хэл дээр товчлох боломж ийм байж болох уу?

Англи	Задаргаа	Орчуулга	Монгол	Галиг
API	Application Programming Interface	Хэрэглээний Програмчлалын Интерфэйс / Хэрэглээний програмын програмчлалын интерфэйс	ХПИ	АйПИ
ASCII	American Standard Code For Information Interchange	Мэдээлэл Солилцооны Америкийн Жишиг Код	МСАЖК	АСКИИ
CGI	Common Gateway Interface	Нийтлэг Гарцын Интерфэйс	НГИ	СиЖИ
CPU	Central Processing Unit	Төв Процессорын Байгууламж / Төв процессорын хэсэг / Төв Процессорын Нэгж	ТПБ / ТПХ / ТПН	СиПЮ
CSS	Cascading Style Sheets	Тохиргоот Загварын Хуудаснууд / Шаталсан Загварын Хуудаснууд / Цуварсан Загварын Хуудаснууд	ТЗХ / ШЗХ / ЦЗХ	СиЭсЭс
DTD	Document Type Definition	Баримтын Төрлийн Тодорхойлолт	БТТ	ДТД
FAQ	Frequently Asked Question	Байнга Тавьдаг Асуулт / Түгээмэл (Тогтмол) Тавьдаг Асуулт	БТА / ТТА	ЭфЭйКю
FTP	File Transfer Protocol	Файл Дамжуулах Протокол	ФДП	ЭфТП
GIF	Graphics Interchange Format	График Солилцох Формат	ГСФ	ГИФ
HTML	Hypertext Markup Language	Гипербичвэрт Тэмдэглэгээт Хэл	ГТХ	ЭйчТМЛ
HTTP	Hypertext Transfer Protocol	Гипербичвэр Дамжуулах Протокол	ГДП	ЭйчТТП
IP	Internet Protocol	Интернэт Протокол	ИП	АйП
JPEG	Joint Photographic Experts Group	Гэрэл Зургийн Мэргэжилтнүүдийн Хамтарсан Бүлэг	ГЗМХБ	ЖПЕГ
LAN	Local Area Network	Дотоод Сүлжээ	ДС	ЛАН
SQL	Query Language	Асуулгын Хэл / Асуулга Тодорхойлох Хэл / Лавламжийн хэл	АХ / АТХ / ЛХ	ЭсКүЛ
TCP	Transmission Control Protocol	Дамжуулалт Хянах Протокал	ДХП	ТиСП
URL	Uniform Resource Locator	Хэлбэржсэн Нөөц Заагч	ХНЗ	ЮүРЛ
WYSIWYG	What You See Is What You Get	Дэлгэц Дээр Харагдаж Байгаагаараа Хэвлэгдэх / Чи Юу Харж Байна Яг Түүнийгээ Авна / Дэлгэц дээр харагдаж байгаагаар хийгдэх	ДДХБХ / ЧЮХБЯТА / ДДХБХ	ВЮСИВЮГ
XML	Extensible Markup Language	Өргөтгөж Болох Тэмдэглэгээт Хэл	ӨБТХ	ЭксМЛ
PDS	Public Domain Software	Нийтийн домэйн програм хангамж	НДП	ПиДЭс
BSD	Berkeley Software Distribution	Берклейн Програм хангамжийн Түгээлт	БПхТ	БиЭсД
GNU	GNU's Not Unix	ГНУ нь Юникс биш		ГНУ
FOSS	Free and Open-Source software	Чөлөөт ба Нээлттэй эхийн програм хангамж	ЧНэПх	ФОСС
GPL	General Public License	Олон нийтийн лиценз / Нийтийн дундын лиценз	ОНЛ / НДЛ	ЖиПЛ
LGPL	Library GPL / Lesser GPL	Програмын сангийн GPL лиценз / Зөөлрүүлсэн GPL лиценз
CVS	Concurrent Versions System	Зэрэгцэх хувилбарын систем	ЗХС	СиВЭс
SVN	Subversion	Салбар хувилбарын систем	СХС	СиВН
...

Бид монгол хэлээрээ баяжуулж өргөтгөх агуулгадаа ямар зарчим баримтлах вэ?
Та нарт баримталж байгаа зарчим байна уу? Хуваалцаач ?
Залуусаа санаа оноогоо хэлээрэй, холбоосоо хийгээрэй.

Тооны дөрвөн үйлдэл

2010-04-19T07:51:00.000-07:00

Энэ сард Гүүглийн зургийн хэрэгсэл (Google Drawing) нэмэгдэж, янз янзаар ашиглах боломжтой юм. Доод талд үзэгдэх хоосон дагуулаас салж чаддаггүй. Миний буруу юу хөгжүүлэгчдийн БУГ уу учрыг нь олж ажсангүй. :-)

Гүүгл Задлан шинжигч

2010-04-17T09:07:00.000-07:00

Гүүгл хэрэгслүүдийг хэрэглэж эхлээд удаагүй ч олон сайхан багаж хэрэгслүүдийг бид энэ үйлчилгээнээс авч болох юм байна гэж би ойлгоод байгаа. Хоёр жилийн өмнө их энгийн зүйл сонирхлыг минь татсан юм л даа. Бүлгээр төсөл хэрэгжүүлж байхад Монголоор кирилл үсгээр шуудан илгээчихлээр хэн нэг нь заавал уншиж чадахгүй байна гэдэг зүйл гардаг байв. Нөгөө гайхал код тохируулга эсвэл юникод дэмжлэг хийгдээгүйгээс тэр. Гүүглийн данстай(account) хэрэглэгчид ийм асуудал гарахгүй, мөн бүлэг дээр монгол хэлээрээ Ө,Ү үсэг (Є,V биш) байх ёстой дүрсээр нь хэрэглээд юникодоор бичээд ямар ч орчинд уншиж бичиж болж байгаа нь таалагдсан. Сүүлийн үед монголчууд маань нилээд хэмжээгээр Гүүгл бүтээгдэхүүнийг хэрэглэж байгаа нь харагдах болжээ.

Би Гүүглийн хөрвүүлэгч багаж хэрэгсэл (Google translator toolkit) -ийг туршиж үзэхийн далимд Гүүглийн бүтээгдэхүүнүүдээс монгол хэл дээрх агуулгыг баяжуулах гээд Задлан шинжигчийн (Google Analytics) вэб сайтын агуулгыг хөрвүүлж үзэж байна л даа. (Коммент хийж оруулсан залуустаа баярласан шүү.) Багаж хэрэгсэл(toolkit) нь хөгжиж байгаа төсөл тул ашиглахад алдаа гарч байна, алдааг төсөл рүү нь мэдээлэхэд сайжрах нь ойлгомжтой.

Багажийг туршиж байхад Google Analytics (Гүүгл задлан шинжигч) их зүгээр санагдсан. Дэлгэрүүлээд Google Analytics холбоосоор ороод уншаад үзээрэй.

Задлан шинжигч олон янзын функцийг хийж чадах юм байна, энд харуулдсанаас гадна Э-худалдааг хянах, гар утас болон бусад хөдөлгөөнт хэрэгслээс хэрэглэж болох, гарах өгөгдлийг бизнесийн мэдээлэл болон хэрэглээний програмын хөгжүүлэлттэй нэгтгэн хэрэглэх боломжтой, өгөгдлийг гүнзгийрүүлэн судлах гээд маш олон зүйлийг хийж чадах юм байна. Вэб сайтын хэсгээс нь харуулбал:

Сургалт нь төлбөртэй юм, хэрэгслийг төлбөргүй хэрэглэх боломжтой юм шиг байна. Сонирхоод үзээрэй залуусаа амжилттай хөгжихөд чинь бас тус болох юм билүү.

http://mongolgoogle.blogspot.com/2009/09/google-8-analytics.html
холбоос дээр хэрэглэх аргийн сайхан тайлбарлаад тавьсан байна.

Хэрэглэж үзсэн хүн байвал туршлагаасаа хуваалцаарай.

Замын хөдөлгөөн

2010-04-14T04:02:00.000-07:00

Нэгэнт блог бичиж байгаа тул бичээд тавиад байх нь тийм ч сонирхолтой биш, янз янзын хэрэгсэл өөрөө туршиж мэдрэмжээ бага ч гэсэн сайжруулах үүднээс төрөл бүрийн багаж хэрэгсэл туршиж үздэг юм. Үүний нэг жишээ блог(тэмдэглэл) -ийг уншихаар интернетээр орж ирэх шууд хөдөлгөөнийг үзүүлэх FEEDJIT нэртэй хэрэгсэл.(төлбөргүй програм) Энэ тэмдэглэлүүд монголоор бичигдэж байгаа тул монгол хэлтэй хүмүүс уншиж байгаа гэж боддог. Яг одооны хөдөлгөөн гэсэн үзүүлэлтээр уншигчид ямар төрлийн Хөтөч, Үйлдлийн системтйг голчлон хэрэглэж байна(Country, Browser, OS, Website), уншигчдад юу хэрэгтэй байгаа , үүний зэрэгцээ хаанаас орж ирэв гээд хөдөлгөөний мэдээлэлүүд нь задлан шинжилгээ хийж эргэцүүлэн бодох мэдээллүүдийг өгдөг. Замын хөдөлгөөний адил интернет дамжуулах шугам дээрх бидний зорчих хөдөлгөөнийг (хувийн мэдээллийг огт хөндөхгүй) гаргаж ирэх үзүүлэлтүүд. Долоо хоногийн өмнө үзүүлэх үзүүлэлт нь өөр болсон байхыг ажигласан ч орж үзэж амжилгүй байж байгаад үзтэл шинэчлэгдэж, Гүүгл газрын зурагт тулгуурлаад нэмэлт функцтэй болжээ.

Газрын зурагт Шууд Хөдөлгөөнийг буулгаж (Live Traffic Map) харуулах боломжийг эндээс харж болно. Жишээ нь блог уншигчид Улаанбаатар, Эрдэнэт хотуудад байхаас гадна Дундговь, Дорноговь аймгийн сумдаас уншиж байгаа нь өнөөдөр бид монголынхоо өнцөг булан бүрээс интернет ашиглан дэлхийн аль ч өнцөг булантай харилцаж болох сайхан боломжууд харагдаж байна. Хүн өөрөө л хичээвэл сурах, ажиллах бололцоо нь хаа сайгүй байна аа. Feedjit -ийг байрлуулж сонирхъё гэвэл Click to Get Feedjit товшоод өгөгдөх зүйлийг хуулж блог эсвэл сайт дээрээ HTML бичвэрийн цонх шинээр нээгээд хуулбараа буулгаад боллоо. Оролдвол нэгийг сурдаг ... гэсэн зүйр үг байдаг даа .

Цэгэлбэрээс вектор фонт

2010-04-08T05:47:00.000-07:00

Фонт үүсгэж засварлах олон янзын програм байдаг ч тэр болгон хүн худалдаж аваад хэрэглэх боломжгүй нилээд үнэтэй байдаг тул нээлттэй эхийн Fontforge програмыг

http://fontforge.sourceforge.net/ татаж аваад хэрэглэж болно. Олон жилийн өмнө сургалтын хэрэгцээнд авсан програмууд шинэ технологийн үзүүлэлтүүдийг тусгаагүй тул хэрэглэх эд тохиромжгүй болжээ. Ингээд энэ фонт үүсгэж засварлах програмыг найзуудаасаа сонсоод судалж байгаад хэрэглээд үзсэн их дажгүй санагдсан. MongolianScript ( MongolianScript-tar ) фонтын 2008 оны хувилбар болох Монгол бичгийн Opentype фонтыг үүсгэж дүрмүүдийг энэ програмаар оруулж өгсөн юм. Фонтод үсгүүдийг дараалж бичихэд хэрэглэдэг Глип байрлуулах(Glyph Positioning ) гэх дүрмийг үсэг бүрийн хувьд тодорхойлох хэрэгтэй байдаг гэхдээ үүнийг одоогоор энэ фонтод тодорхойлоогүй. Учир нь монгол бичгээр хооронд нь холбож бичиж байгаа МОДОН БАРЫН энэ хэв төвөггүй холбогдчихсон юм. Хэрэв монгол үсгийн гоё дэгжин фонтыг үүсгэх бол анхаарах гол зарчмын нэг нь юм. Жишээлбэл: м, л үсгүүд хамт орох, мөн энэ үсгүүдийн өмнө нь хойно нь нумтай үсэг орох үед тухайн фонтод тохируулж өгсөн байх зайлшгүй шаардлагатай.

ОпенТайп, Трүүтайп фонтууд бүгд вектор фонтууд (өөрөөр хэлбэр вектор чиглүүлэгч ашиглаад шулууныг зурахаар томьёолсон хэрэг, энэ нь зурсан дүрсээ том жижиг болгоход пропорцоо алдахгүй байх шинэтэй гээд хамгийн энгийнээр ойлгож болох байх аа). Нэлээд эртний технологи цэг бүрийг нэг бүрчлэн байрлуулж фонтыг үүсгэдэг байлаа. 1991 онд лазер принтер HP манай тэнхимд анх ирж байхад СУДАР системдээ зориулж хэдүүлээ хичээнгүйлэн бэлтгэсэн хэдэн сайхан фонт байдаг юм.

Зураг дээр энэ хэвүүд байгаа юм л даа. Энэ ФОНТУУДЫГ (SUDAR-tar) эндээс татаад авч болно. Ямар ч байсан цэгээр үсгүүдээ зурж НР фонт үүсгээд дараа нь Үйлдлийн системийн ДЕБАГ-аар (debug) оруулж принтер удирдах SCAN код бүхий хэдэн комманд өмнө нь нэмж оруулаад үүсгэсэн файлууд байгаа. Үүнийгээ хэвлэгч рүү ачаалаад ашигладаг юм.

Арваад жилийн өмнө сэргээх гээд фонт засварлагчаар оруулаад үсэг бүрийн цэгэлбэр зургийг нэг бүрчлэн автоматаар таниулж вектор глип болгож байсан ч цаг гаргаж чадалгүй орхисон, дээр нь компьютер солиод сэргээж байсан бүх ажил хаягджээ. Хэн нэг нь сонирхоод хийвэл ийм нэг санаа(идей) байна.

Шувуун саарал

2010-04-03T12:25:00.000-07:00

Саяхан интернэтээр сонин(Өдрийн сонин) уншиж байгаад Дамдин багшийн тухай “Англи хэлний Дамдин” гэсэн гарчигтай сайхан өгүүлэл уншсан юм. Багшийн орчуулгын ажлын талаар бичсэн байсан нь сонирхол татаад интернэтээр Д.Нацагдоржын “Шувуун саарал” -ыг хайтал шууд л 2006 онд сонин дээр хэвлүүлсэн орчуулга нь http://www.mongolnews.mn/old/weekend.php?n=436 энэ холбоосоор дороо гараад ирлээ. Багшийн орчуулгыг олзуурхаад монгол хэлээр бичсэнтэй нь хамт дээр нь монгол бичгээ сурч байгаа танд зориулаад монгол бичигтэй нь хамт тэмдэглэл дээрээ тавилаа. (Монгол бичгээр бичиж явуулсан найз охиндоо баярлалаа. ;-) ) .

Enjoy reading.

Д.Нацагдорж

Шувуун саарал

(1)
Хөндий талын зэрэглээ мяралзан жирэлзэх нь холоос үзэхэд сонин. Хэдэн жижигхэн юм түүний дунд сүүмэлзэх нь яахин даруй танигдана. Уудам газар дураар сэлгүүцэх хээр хөдөөгийн цэнгэл, хурдан морины яралзан ирэх эр хүний бахдал, ойртон үзвэл, хэдэн залуус морь тарлаж байна.

(2)
Сүрэнхүү саарал морины амыг арайхан тогтоож, овооны дэргэд буун, хөлсий нь хусаад, тамхи татан байх бөгөөд ташаа нь тэвхийж, хавирганы яс нь ярайсан, ялгуун саарал морь нь тогтож ядан, гуа сайхан дөрвөн хөлөөрөө ээлжлэн газар цавчилж, уран сайхан толгойгоо ийш тийш сэжих нь агаарт дэгдэж, үүлэнд умбан алдмаар. Хоёр чихээ солбилзуулан, хааяа нэг шилгээж, эзнийхээ сэтгэлийг баясгана.

Shuvuun saaral- A swift-footed steed

It is interesting to watch a mirage quivering and rippling in the distance, but it is hard to make out what those tiny dots are shifting in the haze. Only when you come closer, you can see that they are horsemen racing across the plain. Racing is favorite sport of plainsmen, and a fast horse fills every Mongol with admiration and delight.

Pulling hard on the bit, Surenhuu dashed to the winning post. He wiped the lather from his horse and lit a cigarette. The graceful dun horse, its sides heaving so that its ribs stood out, pawed the ground with its graceful legs and shook its beautiful head. From time to time it tossed its head high, until it appeared to be ready to take off for the clouds. It moved its ears, Surenhuu's heart swelled with pride at having such a horse.

(3)
Энэ үед удаа дараа хүрч ирсэн хүмүүс түүнийг гайхан магтах бөгөөд шувуун саарал гэж нэрийдэн, Сүрэнхүүгээс шалж, өдий төдий залуу тарган морины үнэ хаялцана.
Сүрэнхүү морины толгойг илбэж худалдахгvй гэнэ. Цугаар нэг зэрэг шувуун саарлын тухай яриа бололцоод, оройн шар наранд зүг зүг, гэр гэртээ хоёр гурваараа нийлэлдэн, ярилцан исгэрэлдэн одоцгооно.

(4)
Үүрийн хаяа гэгээрэхэд хөмсөг мэт сар далд ороогүй, дэргэдүүр намрын хяруу гялтганаж, тэртээ уулын орой эрвийн сэрвийн үзэгдэнэ. Гэтэл Сүрэнхүү гэрээс гарч, морио барьж эмээллэн мордоод баруун зүг одов.

(5)
Өглөөний нар гарахад, нэгэнт хэд хэдэн уул, голыг өнгөрчээ. Сүрэнхүү хөндлөн сууж, холхи газрыг зорин, энэ үдэш нэг юманд яарна.Шувуун саарал нь хазаар даран, хоногийн газрыг өдөрт хүрэхээр тэмүүлэн хатирна.

(6)
Явах зам мэлцийм цэлгэр, сайхан намрын үес тул өвсний толгой найгана. Өмнө биеэр хэрэн давхих гөрөөс уг ёсоор цэнгэлдээд, долгион мэт өнгөрнө.Шувуун саарал морь нь Сүрэнхүүгийн унаа, сүүмэлзэн сүүмэлзэн харагдах нь Сүнжидмаагийн нутаг.

Other riders came racing up. They admired the horse and called it Shuvuun Saaral, a swift-footed steed. They begged Surenhuu to sell them the horse, offering him the price of several young horses. Surenhuu refused.“ I don't want to sell him”, he said, running his hand over the horse's head. All the man discussed the merits of the horse. Only towards the end of the day did they ride off into the rays of the setting sun in-groups of two and three, heading for home. When they halted on the way they continued to discuss the horse.

The first rays of the morning sun lit up the sky and the moon, a silver arched like an eyebrow, vanished. Autumn hoarfrost glittered all round. The peaks of the mountains loomed in the distance. Surenhuu stepped out of his ger, saddled his horse and galloped off towards the west.

By the time the sun rose Surenhuu had crossed several hills and rivers. Seated carelessly in the saddle, he was trying to cover a distance of two days' travel in one. He wanted to reach the distant aimak by night. Shuvuun Saaral was going at a fast trot, his bridle jangling. Man and horse sped across the plain.

It was a clear, sunny day with a gentle breeze ruffling the grass by the roadside. Far ahead, a herd of antelopes swept like a wave across the road. In the far distance he could glimpse a nomad camp. That was where Sunzhidmaa lived.

(7)
Харь хошууны нутагт ороход урьд үзэгдээгүй уулс, ус бас ч сонин. Үүгээр түүгээр адуу мал зөндөө бэлчээд, үе үе тохиоллдох айлын зэл дээр бариатай гүүнүүд янцгааж, айраг найрын цаг мэдэгдэвч, дайран орж зугаацах чөлөө хаана вэ?

(8)
Сүрэнхүү үүнд сонирхох нь бага, түүнд шамдах их тул, чиглэсэн зүг шунаж давхин өнгөрөх бөгөөд шувуун саарал, үдэш болтол өглөөний хэвээр хатирсаар, нарийн сайхан дөрвөн хөл нь уул ухаагийн тоосыг бутруулсаар, ойр зэргэлдээ суусан нутгийн айлын хөгшид залуус түүний барааг харж гайхна. Ийм сайхан морь унасан хүн хаашаа одно гэж цөм ширтсээр хоцорно.

(9)
Хурдлан давхих нь нэн их, хараахан нэг зуур эрэгцүүлэхийн зуур далд орон, сураггvй болжээ. Түүнээс тэр хошууны нутгийн дунд орохын хамт Сүрэнхүүгийн сэтгэл их л бахтай болж, Сүнжидмаагийн гэр ойртсон гэж баярлах боловч, хуучин сар орой мандах тул, алс замын чигийг олж ядна.

Surenhuu and his horse swept past the neighboring aimak. It was all so interesting; he saw hills and rivers he had never seen before. Horses and cattle were grazing everywhere. He passed gers beside which, milch, mares were neighing. It was the time of airag* and feasting, but there was no time to drop in and make marry!
Surenhuu was not interested. He was in a hurry, and so he galloped past without halting. Suvuun Saaral, the Bird Grey was speeding along as swiftly as he had in the morning, his graceful legs raising clouds of dust. The nomad dwellers, young and old, gazed in surprise after the horseman flying ahead on his beautiful horse. But Surenhuu had already disappeared from view. The closer he came to the camp the more excited he grew. He rejoiced at the thought of seeing Sunzhidmaa again.

(10)
Цагаан гэгээ нэгэнт замхарч, үдшийн байдал бас ч хожимдсон, явах замыг гагцхүү шувуун саарал удирджээ. Тэртээ уулыг зөвхөн Сүрэнхүү ширтэх боловч, гагцхүү хэдэн од энд тэнд сүүмэлзэж, нөхөр бололцоно. Энэ үе Сүрэнхүү зорьсон газар чухам хаана бүхийг лавлан эрэгцүүлэхийн зуур өмнө хажуугийн этгээдэд гэрийн оч гялалзав.

(11)
Сүрэнхүү түүнийг үзэн баясч, шууд давхин одох замд торох юм үгүй, шувуун саарлын туурайгаас байн байн гал бадарна. Удалгvй нэг бөглүү газарт хоёр гурван гэрийн хаяанд хүрэхийн хамт мөн гэрээс Сүнжидмаа гарч, нохой хорих бөгөөд хасын царай нь хав харанхуйн дунд туяа тусгана.
1930 он

It was growing dark quickly and the moon had not yet come up. In this unfamiliar locality he could only trust in his swift-footed horse. No matter how Surenhuu strained his eyes he could no longer make out the hills in the distance and could only depend for direction on the stars in the sky. He halted to get his bearings. At that moment a light flickered close by.

Again Surenhuu's heart leapt with joy as he drove his horse forward. Nothing interfered with his swift progress. Sparks flew from the hooves of his steed. Soon he came to two of three gers huddled at the foot of a hill. Sunzhidmaa emerged from the first ger quieted the dogs. Her sweet face shone in the gloom of the night.

Translated by B.Damdin

Орлуулгын төрлийг ашиглах арга

2010-03-29T05:58:00.000-07:00

Өмнөх бичлэгт GSUB хүснэгтийн талаар бага зэрэг ойлголтыг өгсөн бөгөөд энэ удаа үргэлжлээд монгол бичгийн MongolianScript фонтод хэрэглэсэн глип орлуулгаар жишээ хийгээд дахин тайлбарлая. Хүснэгт зохион байгуулахын тулд Бичгийн жагсаалт (Script list), Онцлох жагсаалт (Feature list), Бүтээмжийн жагсаалт (Lookup list) энэ гурвын тухай тодорхой мэдлэгтэй байхыг шаардана. Өмнө өгсөн холбоосоор энэ бичлэгээс дэлгэрүүлэн уншиж болно. Жишээ нь дээр тулгуурлаад орлуулгын төрлүүдийг яаж ашиглаж болохыг харуулбал:

Дан орлуулга (A single substitution), нэг глипийг өөр нэг глипээр солих.

ML.A -: uF305
ML.A -: uF308

	--}
	--}

Үржих орлуулга (A multiple substitution), нэг глипийг хоёр болон түүнээс дээш глипээр орлуулна.

uF406 -: ML.BA, ML.OU

--}

Хувилбар(ондоо) орлуулга (An alternate substitution), үүрэг нь ижил глипийн харагдах хэлбэр нь ондоо байхыг тодорхойлох орлуулга.

uF30E -: uF30F

--}

Лигатур орлуулга (A ligature substitution), хэд хэдэн глип индексийг цугтан нэг глип индексээр солино,

ML.PA + ML.O -: uF40E

--}

Гинжилсэн хамааралтай орлуулга (Chaining contextual substitution), хамааралтай орлуулгын хүчин чадлыг өргөтгөх зорилготой. Үүгээр орох дарааллын глипүүдийн дүрмээр нэг эсвэл хэдэн глипээр нэг эсвэл хэдэн орлуулгыг гүйцээж болно. Жишээ нь:

feature calt { # Contextual Alternates script mong; # Mongolian
lookup calt4 {
           sub uF32C' @calt1 by ML.DA;   / Дунд орсон дэвсгэр Д үсгийн ард
                                                                  / эгшиг орсон бол дэвсгэр биш
                                                                  / дунд орсон Д үсгээр орлуулна.
           sub [uF3AC uF3AF]' M.vowel_separator by [uF315 uF31B];
           sub uF314' @calt3 by uF3AB;
           sub uF31A' @calt2 by uF3B0;
    } calt4;
lookup calt7 {
    sub narrow_no_break_space [ML.O ML.U ML.OE ML.UE]' [uF32D
      uF3AC] by [ML.O uF30C ML.OE uF3A5];
    sub narrow_no_break_space [ML.I ML.YA uF30A]' [ML.I ML.JA ML.YA
uF30A uF30B] by [ML.JA ML.JA ML.JA];
    } calt7;
} calt;

Гинжилсэн хамааралтай дан орлуулгыг буцаах (Reverse Chaining contextual single substitution), энэ нь “буцаж явах” ба/эсвэл “урьдчилан харах” дарааллаар гинжлэн оруулсан глипээр орлуулж солигдсон ганц глипийг буцаахыг зөвшөөрнө.

Энэ орлуулгыг хэрэглэсэн үгүйг санахгүй байна л даа. Энэ бүгд маань анхны туршилт байсан тул алдаа мадаг байж болно. Гэхдээ цэгцтэй сайхан алгоритмын бүрэн бэлтгээд гаргавал монгол бичгээрээ үйлдлийн системийн талбараас хамаарахгүй ажиллаж болох нөхцөлийг бүрдүүлээд өгнө гэсэн ойлголт. Залуус аа цааш уншиж судлаач, мэдэх зүйлээ хуваалцаач, төвөгшөөлгүй хийгээд ирвэл хүн бүр чадах мэдэхээрээ хамтарч юм бүтээж чадна. :-)

Глип орлуулах хүснэгт GSUB

2010-03-28T14:47:00.000-07:00

Нээлттэй төрөл (Opentype) фонт сүүлийн үеийн фонтын нэгэн төрөл бөгөөд нэлээд өвөрмөц бүтэц загвартай. Опентайп технологийг Адоби, Майкрософт компаниуд хамтран боловсруулсан мөн үүнийг үйлдлийн бүх систем дээр хүлээн зөвшөөрөөд хэрэглээд нэлээд хэдэн жил болжээ. Опентайп фонт нь өөртөө бичгийн хэлний шинж чанарыг илэрхийлэхэд туслах мэдээллийг агуулах боломжтой болсон бөгөөд тэр бүгдийг фонтын GSUB ба GPOS хүснэгтүүдэд тодорхойлж өгөөд бичвэр боловсруулах клиент програмаар түүнийг ашиглах боломжтой юм. Монгол бичгийн Опентайп фонтыг үүсгэж ОпенОфист турших үүднээс Опентайпын талаар нэлээд зүйлийг уншиж судлахдаа ойлгосон зүйлээсээ фонтын талаар анхны ойлголттой залуусдаа тус болох бол уу гэж дараах бичлэгийг бичлээ.

Глип орлуулах/сэлгэх хүснэгт GSUB (The Glyph Substitution Table)

Глип орлуулах хүснэгт нь фонт дахь хэлний бичлэгийн зарчим(систем) -ыг хангах ба бичлэгт орлуулах глипүүдийн сэлгэх хувирлын тухай мэдээллийг агуулна. Олон хэлний бичигт орлуулагч глипийг шаарддаг. Жишээлбэл: монгол бичигт үсэг нь үгэнд орох байрлалаасаа хамаар ч өөр өөр зурлагаар бичигддэг. Глип гэдгийг та нэг үсэг эсвэл тэмдгийг зурж харуулах дүрс гэж ойлгож болно. Фонтын тухай дэлгэрэнгүй ойлгохын тул лигатур (ligature) гэсэн өөр нэг ухагдахууныг ойлгох хэрэгтэй. Зарим бичгийн хэлэнд глип орлуулгыг бичгийн гоо зүйн үүднээс лигатур хэрэглэнэ. Жишээ нь Англи хэлэнд “ffi” үсгүүдийг холбож бичихэд хэрэглэж болно. Мөн үүнийг монгол бичигт “БО, БҮ, ПӨ, ПҮ” гэх үе, “МЛ” үсгийг зэрэгцүүлж бичих үед хэрэглэж болно.

Ерөнхий төсөөлөл

Олон фонт глип тэмдэгтэд буух буулгалт нэгээс нэг гэх нэг тэмдэгт нэг глиптэй байна гэсэн тэмдэгтийн кодлолын стандартаар хязгаарлаж хэрэглэдэг. Энэ нь фонтын глип бүр нэг тэмдэгтийн кодын утгад харгалздаг.

Хэд хэдэн тэмдэгтийн кодыг нэг глипэд буулгаж чадахгүй, үүнд лигатур глипүүд хэрэгтэй ба хэд хэдэн глип нэг тэмдэгтийн кодод буулгалт хийж чадахгүй мөн үүнд лигатурыг задалж хэд хэдэн глипээр илэрхийлэх хэрэгтэй.

Глип орлуулахын тулд фонт хөгжүүлэгчид тэмдэгтийн кодууд нь ялгаатай байхаар глипүүд болон орлуулагч глипийг нэг фонтонд эсвэл нэмэлт фонтыг үүсгэх эсвэл тэмдэгтүүдийн олонлог үүсгэдэг. Энэ глипүүдэд хандахын тулд хэрэглэгчид тэмдэгтүүдийн код буюу тэмдэгтүүдийн олонлог эсвэл фонтын хооронд ээлжлэн шилждэг.

OpenType-д глипүүдийн хооронд сэлгэх буюу орлуулах.

Опентайп(OpenType)-ын GSUB хүснэгт нь глип орлуулалтыг бүрэн дэмждэг. Глип орлуулахдаа, GSUB нь глип индекс эсвэл “cmap” хүснэгтэд тодорхойлсон индексүүдийг глип индекс эсвэл глип орлуулагчийн индексүүдэд харгалзуулж буулгана. Жишээ нь: Хэрэв фонтод монгол бичгийн А үсгийн бичлэг буюу глип дөрвөн өөр глип хэлбэрээр байвал “cmap” хүснэгтэд монгол бичгийн А үсгийн кодыг(юникод) орлогч нь энэ дөрвөн глипийн зөвхөн нэг нь байх болно. Үлдсэн гурван глипийг энэ ганц индексээр гаргаж ирэхийг GSUB хүснэгтэд зааж өгнө.

Бичвэр боловсруулагч клиент програм нь GSUB өгөгдлөөр глип сэлгэх үйлдлээ гүйцэтгэнэ. GSUB нь глипүүдийн орж ирэх болон глип бүрийг орлуулж гаргах ажиллагааг таньж, хаана хэзээ клиент програм глип орлуулгыг хэрэглэхийг тодорхойлж, мөн глип орлуулах үйл ажиллагаанд даалгавар өгч зохицуулдаг. Хэчнээн ч тооны орлуулгыг фонт дохь бичгийн эсвэл хэлний систем төлөөлөгчид тодорхойлж өгч болно.

GSUB хүснэгт олон улсын хэвлэлийн технологид өргөн хэрэглэдэг глип орлуулгын зургаан төрлийг дэмждэг. Үүнд:

Дан орлуулга (A single substitution), нэг глипийг өөр нэг глипээр солих. Глипийн хувилбарыг байрлалаас хамааруулж хувиргахад хэрэглэнэ. Өөрөөр хэлбэл үсгийн үгийн эхэнд, дунд, адагт бичигдэх хувилбарын өөр хэлбэрүүдийг бичихэд хэрэглэнэ.

Үржих орлуулга (A multiple substitution), нэг глипийг хоёр болон түүнээс дээш глипээр орлуулна. Үүнийг лигатур-ыг задлах мэт үйлдлийг тодорхойлоход хэрэглэдэг. Жишээлбэл монгол бичгийн БҮ гэсэн үеийг Б ба Ү гэсэн хоёр тусдаа бичихээр салгана л гэсэн утга.

Хувилбар(ондоо) орлуулга (An alternate substitution), үүрэг нь ижил глипийн харагдах хэлбэр нь ондоо байхыг тодорхойлох орлуулга. Энэ глипүүд нь ихэнхдээ үзэмж гоо зүйн үүднээс ондоо өөр байна. Жишээлбэл фонт монгол бичгийн төгсгөл Б -г эсвэл төгсгөл О-г хоёр ялгаатай глипээр бичиж хэрэглэж байвал, нэг глипийг өгөгдмөл индексээр “сmap” хүснэгтэд тодорхойлно. Тэгээд клиент програм нь өгөгдмөл глипийг хэрэглээд өөр хэлбэрийг нь орлуулгаар хэрэглэж болно.

Лигатур орлуулга (A ligature substitution), хэд хэдэн глип индексийг цугтан нэг глип индексээр солино, Араб бичгийн хэлэнд бие даасан хэд хэдэн глипийн стринг лигатураар орлуулж болно. Цувсан олон глип буюу стринг нь орлуулгаар ганц лигатур болж болно. Энэ тохиолдолд эхний глип лигатур болсон гэсэн үг. Стрингээс ийм аргаар устгагдаад үлдэх глипүүдэд “lookup” дарцгуудыг энэ глидүүдийг алгасаж байна гээд нэгтгэж өгдөг.

Үүнтэй адил монгол бичгийн нум зурлагатай гийгүүлэгч үсгүүдийг эгшгээр амилуулсан үеийг бичихдээ нум дотор арын эгшгийг оруулж ирээд бичгийн сайхан хэвээр дүрслэх лигатурыг хэрэглэнэ. (Уг нь үүнийг хэрэглэхгүйгээр ерээд оны эхэнд SUDAR-т ажиллаж байсан, мэргэжлийн олон хүн юникодыг боловсруулах явцдаа лигатургүй байхгүй бол төрөл бүрийн фонт үүсгэхэд төвөгтэй гэснээр лигатур бэлтгэсэн. Лигатур хэрэглэхгүй Монгол бичгийн фонтын GPOS-ийг ашиглаад байрлалаар тохируулах арга буюу нумтай үсгийн дараа орсон О,У,Ө,Ү гэх мэтийг нумын дунд хүртэл курсорыг шилжүүлж байрлуулаад бич гээд хүснэгтээр зааж өгч бичиж болно.:-) )

Хамааралтай орлуулга (Contextual substitution), хамгийн хүчтэй төрөл бөгөөд глипүүдийн зарим дүрмээр(pattern) нэг эсвэл нэлээд глипийг орлуулах хамаарлын нөхцөлтэйгөөр глип орлуулгуудыг тодорхойлно. Орлуулга бүрт орох нэг эсвэл хэдэн глип дараалал ба дараалал дээр гүйцэтгэх нэг эсвэл хэдэн орлуулга тодорхойлогдоно. Хамааралтай орлуулга нь тодорхой глип дараалал(sequences), глип ангиар(classes), глипүүдийн олонлогоор(sets) хэрэгжинэ.

Жишээ нь монгол бичгийн үе ба үгийн адагт доороо эгшиггүй дэвсгэрлэн ордог үсгийг олонлог болгож ялгаад дэвсгэрлээгүй үедээ нэг янзаар бичих дэвсгэрлэсэн үедээ өөрөөр бичихийг ялгаж хэрэглэж болно.

Гинжилсэн хамааралтай орлуулга (Chaining contextual substitution), хамааралтай орлуулгын хүчин чадлыг өргөтгөх зорилготой. Үүгээр орох дарааллын глипүүдийн дүрмээр нэг эсвэл хэдэн глипээр нэг эсвэл хэдэн орлуулгыг гүйцээж болно. Мөн оруулах дарааллыг “буцаж явах” ба/эсвэл “урьдчилан харах” дараалалтай холбож шинжилнэ. Ийм орлуулга бүрийн орох дарааллыг

глипүүдтэй ажиллах
глип ангиудаар
глип олонлогоор

гэсэн гурван форматыг ашиглаж хэрэгжүүлж чадна. Форматууд дор бүрдээ нэг эсвэл хэд хэдэн “буцаж явах”, оруулах ба “урьдчилан харах” дарааллуудыг тодорхойлж чадна.

Дараах баримт бичгүүдээс дэлгэрүүлэн судалж болно.

http://partners.adobe.com/public/developer/opentype/index_table_formats1.html
http://www.microsoft.com/typography/otspec/gsub.htm

Хэвлэлийн технологийн мэргэжилтнүүд бичгийн ТЭГ / ТИГ гээд яриад байгаа л даа. Би үүнийг фонт, глип, лигатур, фонтын төрлийн алийг нь хэлээд байгааг оноож хэлж мэддэггүй. Мэдвэл туслаарай залуусаа.

Нэг жил

2010-03-09T12:30:00.000-08:00

Сүүлийн сар гаруй тэмдэглэлээ хөтлөх зав ч гаргаж чадалгүй сар шинэтэй золгож , найз нөхөд, багш нартайгаа уулзаж, мөн элдвийн ажилд дарагдаад өдөр хоног хурдан өнгөрснийг анзаарсангүй. Би энэ тэмдэглэлийг жил гаруйн өмнөөс бичиж эхэлж. УНШИГЧИЙН ОРДДЫН БУУЛГАЛТ/зураг (Clustermaps) -ийг яг жилийн өмнөөс байрлуулсан байх юм аа. Блог байлах тоон үзүүлэлтээс хөнгөн жингийн боксчин (бичигч), хүнд жингийн боксчны аль нь болж болохоо бас мэдэрч болох юм уу ч гэж бодлоо. Уншигчийн орддын зураг жилийн дараа ямар болох нь бас надад сонин байгаа тул өнөөдрийн зургийг хавсаргачихлаа.

Би бусдын адил блог бичих бодолдоо хөтлөгдөөд сонирхлоороо янз янзын зүйл бичиж, энэ хугацаанд блог дагагч нэмэгдэхэд мөн блог байлсан тоо өөрчлөгдөхөд надад их урам өгч байсныг мэдэрсэн. Блог гэдэг зүйл маань зөвхөн бичээд гаргаад байхыг хэлэхгүй харин блог дагагчаа эргэж уншаад блогч найзуудаасаа суралцахыг хэлэх юм байна гэж ойлгох болсон. Блогийг амжилттай хөтлөхийн тулд бусдынхаа тэмдэглэлийг уншаад хариултыг тусгал хэлбэрээр бичээд байвал хир үр дүнд хүрэх болоо?

Ажлын хэрэгсэл

2010-03-04T04:45:00.000-08:00

Хориод жилийн өмнө хамт багшилж байсан нэг багш маань Австри-т мэргэжил дээшлүүлээд ирэхдээ энэ зургийг бид нарт үзүүлээд инээлгэж байсан юм. Дараа нь манай лабораторийн хананд их удаан өлгөөтэй байсан ч цагийн явцад анзаарагдахгүй мартагдсан байна. Саяхан нэг найз маань энэ зургийг үзүүлээд бид их л хөгжилтэй яриа өрнүүлсэн юм. Одоо ч технологи бүүр боловсронгуй болсон юм чинь сайжруулсан хувилбар бас л байж байгаа байхдаа. Компьютер ч хүн бүрийн ажлын хэрэгсэл болоод байгаа биз дээ :-)

Бүтээлч олны лиценз (3-р хэсэг)

2010-01-17T10:25:00.000-08:00

Эх сурвалжийг Википедиад Creative Commons Licenses холбоосоор,
орчуулгын 1-р хэсгийг эндээс унших боломжтой,
орчуулгын 2-р хэсгийг эндээс унших боломжтой.

Хамаатай (Attribution)

Өнөөдөр хэрэгжиж байгаа лицензүүд танаас “Жинхэнэ эх зохиогчийг дурдаж өгөхийг (Эх зохиогч хэн болохыг хэлэхийг)” шаардана. Иймээс “олдож байгаа мэдээллийг ашиглан өөрийн чадах бүх боломжоор” хамаатай, холбоотой гэдгийг илэрхийлж өгөх хэрэгтэй [5]. Ерөнхийдөө энэ нь дараах байдлаар хэрэгжинэ. Үүнд:

Зохиогчийн эрхийн утга бүхий ямар ч санамжийг нэгтгэж өг (хэрэв хэрэглэж болмоор бол). Хэрэв ажил өөртөө зохиогчийн эрхэнд хамаарах аль нэг санамжийг эрх эзэмшигч оруулж өгснөөр агуулж байвал та түүнийг хөндөхгүй (intact) байгаа байранд нь оруулж өгнө эсвэл та медиад тохируулан дахин хэвлэх/нэвтрүүлэх/оруулах бол боломжийн аргаар дахин бэлтгэж өгнө.
Зохиогчийн нэр, дэлгэцийн нэр эсвэл хэрэглэгчийн ID(таних тэмдэг)-ийг нотолгоо болгон иш татаж харуул. Хэрэв та интернэтэд ажлыг нийтэлж байгаа ба нотолгоо болох эдгээр нэртэй “profile”(профайл) хуудас байдаг бол түүнд холбож өгөх нь их сайн болно.
Ажлын гарчиг эсвэл нэрийг нотолгоо болгож иш татаж харуул. Хэрэв та ажлыг интернэтэд нийтэлж байгаа ба эх(оригинал) ажлын гарчиг эсвэл хаяг интернэтэд байвал шууд холбоос хийвэл их сайн болно.
Ажил дээрээ СС лицензийг хэрэглэж байгаагаа шууд нотолгоо болгож иш татаж харуул. Хэрэв та ажлыг интернэтэд нийтэлж байгаа бол CC лицензийн вэб сайт руу шууд холбож өгвөл сайн байна.
Хэрэв таны бүтээсэн ажил ямар нэг ажил дээр суурилж үүссэн эсвэл хялбаршуулан зохицуулж хэрэглэсэн (adoptation) бол түүнийгээ хэлж өг. Дээрх үзүүлэлтүүдийг тодорхойлохоос гадна ажил ямар нэг ажлаас уламжлан хөгжиж гарсан бол түүнийг зайлшгүй хэлж өгөх хэрэгтэй. Жишээ нь энэ ном, бүтээл нь [зохиогч]-ийн [оригинал ажил]-ын монгол орчуулга юм эсвэл [зохиогч]-ийн [оригинал ажил] дээр суурилсан найруулга (screenplay) гэж бичих хэрэгтэй.

Бүтээлийг (ажлыг) хамгаалах.

Бүтээлч олны (CC) лиценз-ээр лицензэлсэн ажил зохиогчийн эрхийн хуулиар хэрэгжиж байдаг. [6] Энэ нь Бүтээлч олны(CC) лиценз-ийг хэрэглэсэн бүх ажил зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалсан гэж ойлгож болох ба үүнд: ном, жүжиг, кино, хөгжим, өгүүллэг, зураг, блог, вэбсайтууд хамрагдана.

Тэгэхдээ лиценз нь зохиогчийн эрхийн онцлон хүчирхийлэх боломжоор хэрэглэх(fair use or fair dealing) эсвэл үзүүлэх хязгаарлалтууд(exert restrictions) гэх зөвшөөрөх эрхийг өөрчилж чадахгүй. Цаашилбал, Бүтээлч олны(CC) лиценз нь “ялгаварлахгүй/онцгой эрхгүй(non-exclusive)” ба “өөрчлөгдөх ёсгүй (non-revocable)” болно.[7] Бүтээлч олны(CC) лиценз доор хэрэгжсэн ямар ч ажил эсвэл ажлын хуулбар нь энэ лицензийнхээ агуулга дор үргэлжлэн хэрэглэгдэнэ.

Ажлууд нь Бүтээлч олны(CC) лицензээр хэд хэд дахин лицензлэгдсэн тохиолдолд хэрэглэгч аль нь ч сонгох боломжтой.

үргэлжилнэ,

Өдрийн өнгө

2010-01-15T01:02:00.000-08:00

Өглөө компьютер аа асаасан нэг найз минь чимх инээд илгээж.

Өнөөдөр аргын тооллын 14. Цасан хучлагатай, мөсөн бар өдөр. Өдрийн наран өглөө мөсөн дээр дагзаараа савж унаснаар мандаж, орой ойчин барин харьснаар жаргана. Энэ өдрийн сайн цаг нь машинууд тоормослоод үл дийлэх халтиргааны оргил үе. Хол газар явгаар одогсод гутлынхаа уланд хаймар наавал зохилтой. Ганцаараа гадуур явах, хол хол харайн гүйх үйл нээ учиргүй муу. Хамт олноороо хөтлөлцөж алхах, галуун цуваагаар цувран явах, газар ширтэн овгонож явах үйл нээ өлзийтэй сайн гэнэ...

Энэ жилийн өвөл хаа сайгүй ийм төрхтэй байх шиг байна.

"Fair use" ба "fair dealing" гэсэн ойлголтын тухай.

2010-01-12T09:25:00.000-08:00

Хөгжих явцдаа хэрэгжиж байгаа бүтээлч олны (CC) лицензийн утгыг ойлгож, монгол орчуулгад хэрэглэх санаатай янз янзын зүйл уншиж үзсээр нийлээд зүйлийг мэдэж авсны зэрэгцээ нэр томьёог жигд хэрэглэх үүднээс тэмдэглэл(блог) уншигч найзуудтайгаа бодлоо хуваалцмаар санагдлаа.

Энэ нэр томьёо нь зохиогчийн эрхтэй материалын хязгаарлагдмал хэсгийг зөвшөөрөлгүй хэрэглэх зохицуулалтын эрхзүйг олгохтой холбоотой юм байна л даа. Жишээ нь өгүүллэгийн нэг параграфыг ч юм уу хэсгийг иш татаж өөрийн ажилдаа оруулахдаа зохиогчоос заавал зөвшөөрөл авах шаардлагагүй гэдгийг тодорхойлдог юм байна.

"Бүтээлч олны лиценз нь тохиромжтой газарт "боломжоор хэрэглэх" гэх зохиогчийн эрхийн хязгаарлалт(limitation) болон онцгойлох(exception) үзүүлэлтүүдтэй бүтээл хэрэглэгчдийн эрхэнд халдахгүй" гэж заадаг байна.

All jurisdictions allow some limited uses of copyrighted material without permission. CC licenses do not affect the rights of users under those copyright limitations and exceptions, such as fair use and fair dealing where applicable.

"Fair use" ба "fair dealing" - "боломжоор/боломжийн хэрэглэх" гэсэн утгаар монголчилбол болдог болов уу, санаа оноо байн уу залуусаа?

Шигтгээ зураг

2010-01-10T07:20:00.000-08:00

Өмнө ярьсан Хэлтэй дэвтэр-ийг туршиж суухдаа хэрэгсэл цэсийг харж суугаад “фонтын глипүүдийг экспортолно” гэх горимыг санаандгүй дарчихсан миний фонтын хэдэн бандгар үсгүүдийг маань нүд ирмэхийн хооронд хавтас үүсгээд нэг нэгээр зураг болгоод хадгалчихлаа. Ингээд хавтсаа Thumbnails (хураангуй, эрхий хурууны хумс) буюу шигтгээ зураг горимоор харсан нээг их гоё харагдаад ийм төрлийн “icon”-ыг хийгээд хэрэглээнд оруулчихвал зүгээр санагдсан. Зурагт олон янзын гоёо оруулдаг нээлттэй эхийн чөлөөт, төлбөргүй олон янзын програмууд байх бөгөөд энэ дүрсүүдийг хялбархан хийчих боломжтой юм.

Эхний мөрний гурван зургийг Үбүнтү-ны “Gimp” нэртэй фото зураг засварлах програмыг ашиглаж янз янз болгож үзээд, үүний дараа мөн л Үбүнтү дээрээ “ImageMagic” (дүрсийг илбэдэх) програмын “convert”(хөрвүүлэгч)-ийг ашиглаж янз янз болгож үзлээ. Энэ үнэхээр их чадалтай эд байна. Сонирхох хүн уншиж судлаад зааврын дагуу ажиллавал янз бүрийн сонирхолтой зүйл бүтээж болмоор санагдсан шүү. (Эхний гурван зургийн давхаргыг(layer) уг нь нэвт харууцтай (transparent) хийсэн боловч блог руу ачаалсан хар суурьтай гараад байх юм. Би юу г буруу хийснээ мэддэггүй ээ, мэдэх хүн туслаарай :-D )

Мөн төлбөртэй програм хэрэглэгчид Фотошоопыг ашиглах боломжтой шүү дээ. Ямартай ч Монгол модон барын хэвийг дуурайлгасан энэ үсгийн хэвдээ би дуртай байдаг юм. Монгол үсгийн энэ хэвийг ОпенМН-ийн монгол бичгээс татаж аваад энэ аргаар туршаад үзээрэй. Монгол үсгийн шигтгээ зургийг 32х32 120dpi сан үүсгээд нийтийн хэрэгцээнд нээлттэй хэрэглээд эхэлбэл дуулгаарай залуусаа!

Хэлтэй дэвтэр

2010-01-07T06:50:00.000-08:00

Шинжлэх ухааны уран зөгнөлийн зохиолуудад сонин хачин зүйл дүүрэн байдаг л даа тэдний нэг нь “The Hitchhiker's Guide to the Galaxy” (Галактикт очих Хитчхикэрийн зөвлөмж) гэх зөгнөлт зохиолд гарах “babelfish” -ийн тухай бага тайлбар хиймээр санагдаад, учир нь хаяа нэг орж уншдаг “BabelStone” (http://babelstone.blogspot.com/) блог дээр бас сонин зүйл нийтлэгдэх бөгөөд өнгөрсөн оны эцсээр “BabelPad” гээд олон хэл дээр бичвэр оруулах програмын хувилбар сайжирсан тухай гарсныг туршиж үзэх гээд амжихгүй байж байгаад өчигдөр туршиж үзсэн тэнд Монгол бичгийн хэрэгсэл програм боловсруулбал олж авч болох сайхан санаанууд байна.

Уран зөгнөлийн санаа болох “babelfish” олон хэлээр шууд орчуулга хийдэг загас гэнэ. Энэ жижиг загасыг чихэндээ хийчхээр ямар ч хэлээр ярьсан яриаг мөн өөр гариг ертөнцөөс ирсэн дуу чимээг хүртэл бүгдийг бид ойлгох боломжтой юм байна. Хэдэн мянган жилийн өмнө ийм загас ч байсан юм билүү эсвэл хэзээ нэгэн цагт технологийн хөгжлөөр бүтээчих ч юм билүү ямартай ч ийм сайхан зүйл байж болно гэж хүн та мөрөөджээ.

“BabelStone” блог нь эртний олон янзын хэл бичгээр бичигдсэн баримт дээр тулгуурлан төрөл бүрийн эх үүсвэрийг ашиглаж судалгаа хийдэг залуус хамтран гаргадаг тэмдэглэл дээ. Миний мэдэхийн долоо найман жилийн өмнө монгол бичгийн а,э,о,у,ө,ү үсгийн талаар ойлгох гэж мэрийж байсан хүмүүс өнөөдөр олон гайхалтай нийтлэлүүдийг гаргасан байхыг
Монгол ба манж гэсэн шошгоор ороод монгол бичгийг маань юникодын төвшинд сайхан тайлбарласныг олж уншиж болно. Монгол бичгийн асуудлыг компьютерын талаас нь сонирхдог залуус цагаа гаргаж байгаад энэ тэмдэглэлийг уншаарай гэж зөвлөе.

“BabelPad” (http://babelstone.blogspot.com/2009/12/babelpad-version-5200.html) олон хэлээр бичих тэмдэглэлийн дэвтэр (хэлтэй дэвтэр :D) гэсэн төлбөргүй програм хангамж байна. Эх код нь нээлттэй эх биш юм шиг байна лээ. Гэхдээ чөлөөтэй татаж аваад хэрэглэх боломжтой. Монгол бичгийн хэрэгсэл хийвэл эндээс бас санаа авах зүйл их байна. Монгол бичгийн дүрмээр хувирах зарчмыг сайн ойлгож чадсангүй. (Тэдний бэлтгэсэн эх зураг дээр хулгана гэсэн үг зөв хувирсан харагдаж байна.)

Энэ програм нь гараас оруулах зарчмын өөрийн дарангуйлал ашиглаж өөртөө хэрэглэх бөгөөд илүү дутуу гарын драйвер хэрэглэхгүй. Энэ нь нэг талаасаа судалгааны хэрэгсэлд их амар байдаг юм.
Оруулахдаа галигаар оруулах цонх ашиглаж. Жишээ нь “monggol” гэж цонхон дээр галиглаж бичсэн ч эх бичвэрийн цонхонд “ng” гэсэн ганц кодоор үсэг орж байгааг хараад баярласан. Түүний адил “lh”,“oe”, “ue” гэж галиглахад Юникодын ганц ганц кодоор орж байгаа нь маш сайхан санагдсан л даа. Энэ уламжлалт ханз оруулдаг санааг би нэг их анзаардаггүй байж, нэгийг бодогдуулсан юм.

Хэлний хэрэгсэл боловсруулахад тус болох олон сайхан функцүүд байна билээ. Туршиж үзээд санаа оноогоо хуваалцаарай залуусаа. Үүнийг туршиж байгаад монгол үсгийн шигтгээ зургийн (айсон) цуврал хийх санаа төрснийгөө дараа үргэлжлүүлэн бичье.

Бүтээлч олны лиценз (2-р хэсэг)

2010-01-01T11:41:00.000-08:00

Шинэ оны мэндийг дэвшүүлье

Эх сурвалжийг Википедиад Creative Commons Licenses холбоосоор,
орчуулгын 1-р хэсгийг эндээс унших боломжтой.

Оригинал буюу эх лицензүүд (Original licenses)

Эх лицензүүд дараах суурь баримтлал эрхүүдийг зөвшөөрдөг. Лиценз тус бүр нь хувилбараас хамааран нарийсах бөгөөд түүнийг дөрвөн нөхцөлөөр нэгтгэвэл:

Хамаатай/холбож үзэх (attribution)(by) Лицензлэгчид (Licensees) хэрэв зохиогч болон лицензлэгчийг энэ аргаар зааж тодорхойлсон (кредиттэй) нөхцөлд зөвхөн суурилж хуулах, түгээх, дэлгэн харуулах болон тус ажил дээр суурилж ажил бүтээх боломжийг олгоно.
Арилжихгүй (Noncommercial or NoNCommercial)(nc) Лицензлэгчид ажлыг арилжааны зориулалтгүйг зөвхөн үндэслэж хуулах, түгээх, дэлгэн харуулах болон суурилж ажил бүтээх боломж олгоно.
Суурилахгүй (No derivative works or No Derivs)(nd) Лицензлэгчид тус ажилд суурилж ажил бүтээхгүй зөвхөн яг үгчлэн хуулах нөхцөлөөр хуулах, түгээх, дэлгэн харуулах хэрэгжүүлэх боломж олгоно.
Яг ижил хуваалц (Share Alike)(sa) Лицензлэгчид эх ажлын лицензийн хяналтаар ижил лицензлэгдэхээр зөвхөн суурилсан(тулгуурласан) ажлыг түгээх боломжтой. ( copyleft-ийг үз.)

Хослол буюу комбинац (Combinations)/Хорших

Дээрх нөхцөлүүдийг хослуулахад арван зургаан боломжит хослол гарах бөгөөд тэдний арван нэг нь “Бүтээлч олны лиценз”-ийг хүчин төгөлдөр байлгах ба таван хослол хүчингүй болно.
Хүчингүй болох таван хослолын дөрөвт нь (nd) буюу “Суурилахгүй” болон (sa) буюу “Яг ижил хуваалц” заалтууд хамт орсон байх бөгөөд эсрэг утгатай заалтууд тул хэрэглэх боломжгүй, нэг нь дээрх дөрвөн заалт дөрвүүлээ ороогүй нөхцөл байгаа юм.
Үлдсэн арван нэгээс тавд нь (by) буюу “Хамаатай” заалт ороогүй тул орхигдоно. Учир нь лицензүүдийн 98% нь “Хамаатай буюу холбож үзэх” -ийг шаарддаг. Үүнийг [3]-р ишлэлд заасныг вэб сайтаас үзэж болно. Ингээд байнга хэрэглэх зургаан лиценз нь:

Хамаатай (by)
Хамаатай + Арилжихгүй (by-nc)
Хамаатай + Суурилахгүй (by-nd)
Хамаатай + Яг ижил хуваалц (by-sa)
Хамаатай + Арилжихгүй + Суурилахгүй (by-nc-nd)
Хамаатай + Арилжихгүй + Яг ижил хуваалц (by-nc-sa)

Жишээ нь: Creative Commons Attribution (BY) (Бүтээлч олонд хамаатай) лиценз нь нэг зүйлийг хуваалцаад бүтээлч ажлыг тулгуурлаж бий болгоод [4]-т зааснаар хамаатай/хамаатуулах нөхцөлийг биелүүлсэн байхад арилжаалахаар хэрэглэж болно.

( Creative Commons (by-nc-sa) licenses гэдгийг “Бүтээлч олонд Хамаатай Арилжихгүй Яг ижил хуваалцах лиценз” гэж Монголоор хэлж болмоор санагдлаа. Харин танд юу гэж бодогдож байна вэ? Санаа оноогоо хуваалцаарай, эндүү ташаа утга байвал хэлж туслаарай залуусаа )

Орчуулга үргэлжилнэ.

Миний эргэн тойронд

Google+ Хуудас

Google+ Хуудас ба Google+ Профайл хоёрын ялгаа.

Google+ -ийг ойлгох арван дүрэм.

Нэмэлт залгавар

Вэб хөтчүүд

Тоглоод үз.

Өнөөдрийн сонголт

Эвлүүл, дүрсэл, хамтаар хэрэглээ

Унших эх сурвалж, Дөрөв

Унших эх сурвалж, Гурав

Унших эх сурвалж, Хоёр

Унших эх сурвалж Нэг.

Блогийн ирээдүй

Ware буюу Эд

Мультимедиа-н гурав

Төсөл хэрэгжүүлэх

20 зүйлийг би мэдэж авлаа

Bohemian Waxwing & Энхэт Бялзуухай.

Мэндчилгээ

Хонины мах шарах

Илүү үг

Гүүгл ирээдүйн Эйнштэйн болон Кюрийн эрэлд

Нэр хайрла

Вэб фонт

Хөгжмийн эгшиг

Бичмэл тиг

Бичгийн тиг

Босоо бичих

Дижитал номын сан

Галигийн талаарх асуултын хариу.

Бичлэгийн холбоос

Хоёр галуу нэг мэлхийгээр эхлэлээ.

Нэгэн зураг

Бүртгэл эргүүлэх (logrotate)

Бүртгэл файлууд (2)

Монгол бахархал

Найдвартай онлайн ажиллах (2)

Найдвартай онлайн ажиллах

Швейд гүнж

Эйдин төсөл (Eden project)

Гүүгл Задлан шинжигчийн Сургалт

Галын ханын тархцууд

Хэрэгт дурлав

Бүртгэл файлууд (1)

Юникод 16-д

Цонхтой гэр

Системийн найдвартай ажиллагаа

"Илбэт" тоон гурвалжин

Санаа оноо

Хураангуй-1

Англи

Задаргаа

Орчуулга

Монгол

Галиг

Тооны дөрвөн үйлдэл

Гүүгл Задлан шинжигч

Замын хөдөлгөөн

Цэгэлбэрээс вектор фонт

Шувуун саарал

Орлуулгын төрлийг ашиглах арга

Глип орлуулах хүснэгт GSUB

Нэг жил

Ажлын хэрэгсэл

Бүтээлч олны лиценз (3-р хэсэг)

Өдрийн өнгө

"Fair use" ба "fair dealing" гэсэн ойлголтын тухай.

Шигтгээ зураг

Хэлтэй дэвтэр

Бүтээлч олны лиценз (2-р хэсэг)