Хиймэл оюуны загвар GPT

 

Энэ сайхан өдрийн мэндийг уншигч найз нартаа хүргэе. Ойрд ChatGPT апп ашиглаж олон сэдвээр сонирхолтой ярилцлага хийж үзээд олж мэдсэн зүйлсээ найз нартайгаа хуваалцмаар санагдав. Орчин үед AI (хиймэл оюун ухаан) талаар байга яригддаг болсон ч тэр болгон хүмүүс юу юм бэ гэдгийг нарийвчлан сонирхож байгаагүй байдаг. Ингээд би ChatGPT ярилцаж түүгээр  тайлбарлуулав.

Би: AI (хиймэл оюун ухаан) гэж юу вэ?  

Түүний өгүүлэх нь их энгийн тэрээр хэлэхдээ: 👉 Хиймэл оюун ухаан (AI) гэдэг нь хүний оюун ухааны зарим чадварыг дуурайж хийдэг компьютерийн хөтөлбөр эсвэл систем юм. Жишээлбэл:

• Хүн зураг хараад юу байгааг хэлж чаддаг шиг → AI зураг таньж чадна.
• Хүн яриаг ойлгож хариу хэлдэг шиг → AI хүний хэл яриаг ойлгож, ярьж эсвэл бичиж чадна.
• Хүн туршлагаасаа суралцдаг шиг → AI өгөгдлөөс суралцаж, улам ухаалаг болдог.

Хиймэл оюун ухааныг ойлгоход туслах жишээ нь:

• Google Translate – хэлнээс хэл рүү автоматаар орчуулдаг.
• Siri, Google Assistant – таны асуултад хариулж, ажил гүйцэтгэж чаддаг.
• Facebook, TikTok-ийн санал болгодог бичлэгүүд – таны сонирхолд тохирсон контент сонгож өгдөг.
• Автомат жолоодлоготой машин – орчноо ойлгож, жолоодож чаддаг.

AI бол хүн шиг “боддоггүй”, гэхдээ бодож байгаа юм шиг ажилладаг ухаалаг програм юм. 

Миний хэрэглэж буй ChatGPT - нь  OpenAI компаний бүтээгдхүүн. Тус компаний тухай асуухад: OpenAI 2015 онд байгуулагдсан, хиймэл оюун ухааны “судалгааны лаборатори” бөгөөд хүн бүрт хэрэгтэй, аюулгүй ухаалаг технологи бүтээдэг гэж байна. OpenAI хиймэл оюун ухааныг:  Зөвхөн том компаниудад биш, бүх хүнд хүртээмжтэй болгохыг хүсдэг. Мөн аюулгүй байдал дээр онцгой анхаар ч ажилладаг ба энэ нь (AI-г буруу ашиглахаас хамгаалах) гэсэн үг ээ гэж байна. Хүмүүсийн ажиллах, суралцах, бүтээх үйл ажиллагааг дэмжихийг зорьдог.  

Юу хийдэг вэ?:  OpenAI  -ийн танигдсан бүтээгдхүүнүүд нь хүнтэй адил хэлээр ярьж, бичиж чаддаг AI загварууд хийдэг. Үүнд:

• ChatGPT → Чи одоо надтай ярьж байгаа шиг хүний хэлээр асуултад хариулдаг, ярилцдаг AI.
• DALL·E → Текстээр зураг зурж өгдөг AI (жишээ нь: “сар дээр зураач нохой зураг зурж байна” гэхэд зурж өгдөг).
• Whisper → Хүний яриаг бичиг болгон хувиргадаг, хэл таньдаг AI.
• Codex → Код бичдэг, програмчлалд тусалдаг AI.… 

жишээнүүд хэлж өгсөн. 

Би цаашлаад ер нь хиймэл оюун ухаан яаж ажилладаг тухай сонирхож асуухдаа : ChatGPT болон GPT түүний хувилбар болох  GPT-5 ялгаа нь юу вэ? гэсэн асуулт тавьсан.

ChatGPT: Сонирхолтой асуулт байна.

• ChatGPT гэдэг нь програм, бүтээгдэхүүн юм. Энэ бол таны одоо надтай ярьж байгаа чат интерфэйс. ChatGPT нь OpenAI-ийн боловсруулсан том хэлний загваруудыг (LLM) ашиглан ажилладаг. Тэгэхээр ChatGPT өөрөө “загвар” биш, харин тухайн загвар дээр тулгуурласан үйлчилгээ программ.
• GPT-5 гэдэг нь загвар буюу хиймэл оюуны тархи. GPT цувралын шинэ үеийн том хэлний загвар бөгөөд өмнөх хувилбаруудаасаа (жишээ нь GPT-3.5, GPT-4 гэх мэт хувилбарууд ) илүү нарийн ойлголттой, урт хугацааны контекст хадгалах чадвартай, илүү үнэн зөв хариулт өгдөг.

Өөрөөр хэлбэл:

• ChatGPT = үйлчилгээ, хэрэглэгчтэй харьцах платформ
• GPT-5 = тухайн үйлчилгээний дотор ашиглаж буй хиймэл оюуны шинэ үеийн загвар

Жишээ нь, ChatGPT нь заримдаа GPT-4 эсвэл GPT-5 дээр ажиллаж болно. 

Би цааш үргэлжлүүлээд: “GPT-5 загвар буюу хиймэл оюуны тархи гэлээ. Энэ тархи яаж ажиллахыг тайлбарлаж өгөөч” гэж хүсэв. 

ChatGPT: Маш гоё асуулт асууж байна 🤓. Би ойлгомжтойгоор тайлбарлая.

GPT-5-ын “тархи” яаж ажилладаг вэ?

GPT-5 (Generative Pre-trained Transformer 5) бол Transformer архитектур дээр суурилсан том хэлний загвар. Энэ нь хүний тархины нейрон сүлжээтэй төстэй хиймэл нейронуудаас бүрддэг. Ажиллах процессийг алхам алхмаар харъя:

1. Өмнө нь их хэмжээний өгөгдлөөр сурдаг (Pre-training)

• GPT-5 нь интернетээс, номоос, өгүүллэгээс, кодоос гэх мэт асар их хэмжээний өгөгдлийг уншиж сурдаг.
• Суралцахдаа өгүүлбэрийн дараагийн үгийг таах тоглоом бүтээнэ:  “Миний нэр бол ____” → GPT зөв хариултыг олох гэж сурна.
• Ингэж тэрбээр хэлний дүрэм, логик холбоо, ертөнцийн мэдлэг-ийг дотооддоо “ойлгосон” мэт болдог.

2.  Transformer-ийн үндсэн зарчим

• GPT-гийн гол онцлог нь Self-Attention (өөрийгөө анхаарах механизм) юм.
• Энэ нь өгүүлбэрийн аль нэг үг бусад бүх үгтэй хэрхэн холбоотойг тооцоолж, жин өгдөг.
   Жишээ нь:
   “Тэр эмэгтэй ном уншиж байна. Тэр баяртай байна.”
  Энд “Тэр” гэдэг үг “эмэгтэй”-тэй холбоотойг анхаарна.

3. Token буюу үг таслах

• Хэлний бүх өгүүлбэрийг жижиг хэсэгт (token) хувааж тоогоор илэрхийлнэ.
• Жишээ: “Сайн байна уу?” → [102, 534, 77] гэх мэт тоон дараалалаар өгнө.
• Загвар тоон дээр тооцоолол хийж, дараагийн магадлалтай token-ийг таамаглана.

4. Нейрон давхаргууд (Neural layers)

• GPT-5 нь хэдэн арван тэрбум нейрон бүхий олон давхаргатай.
• Token бүрийг эдгээр давхаргуудаар дамжуулж, утга, холбоо, хандлагыг тооцоолдог.

5. Дараагийн үгийг таах → Текст үүсгэх

• Загвар хамгийн өндөр магадлалтай дараагийн token-ийг сонгож бичнэ.
• Дараа нь дахин тооцоолж, дараагийнхыг сонгоно → ингэснээр урт өгүүлбэр, нийтлэл, код гээд бүгдийг бүтээж чадна.

6. Fine-tuning ба Alignment (хүний хүсэлд нийцүүлэх)

• GPT-5-ыг зүгээр орхивол заримдаа буруу  эсвэл зохисгүй зүйл хэлж болзошгүй.
• Тиймээс RLHF (Reinforcement Learning with Human Feedback) гэх аргаар хүний өгсөн сайн/муу жишээгээр дахин сургаж, илүү найдвартай, хэрэгтэй, аюулгүй болгосон.

Хэрвээ энгийнээр зүйрлэвэл:

• Pre-training → хүүхэд олон ном уншиж, хэлний дүрэм сурч байгаа явдал
• Self-attention → тухайн өгүүлбэрийн аль хэсэг нь хамгийн чухал болохыг шийдэх анхаарал
• Token таамаглах → хэлэхдээ үгсээ нэг нэгээр нь сонгох
• RLHF → багш хүүхдийн буруу хариуг засаж зөвлөдөгтэй адил

📌 Өөрөөр хэлбэл GPT-5 бол хүний адил “бодож” байгаа юм биш, харин асар том статистик тооцоолол хийж, дараагийн хамгийн боломжит үгийг сонгох замаар “оюун ухаантай мэт” харагдаж байна.

Би: GPT-5 тай яаж хүн харилцах юмбэ?

Сайн асуулт байна! 👍

GPT-5 бол зүгээр “тархи” учраас хүн шууд очоод харьцаж чадахгүй. Тархийг ажиллуулах, хялбар болгож өгөх платформ эсвэл програм хэрэгтэй.

Хүн → GPT-5 → Хариу

1. Хүн асуултаа бичнэ (эсвэл ярьж болно)
• Жишээ нь: “Өнөөдөр Улаанбаатарт цаг агаар ямар байна?”
  
  
2. Chat интерфэйс / апп (жишээ нь ChatGPT)
• Таны бичсэн өгүүлбэрийг тоон код (token) болгож GPT-5-д дамжуулна.
  
  
3. GPT-5 (тархи) тооцоолж хариу гаргана
• “Улаанбаатар хотод өнөөдөр +20°С, бороо орох магадлалтай” гэх мэт.
  
  
4. Програм хариуг буцааж текст, дуу, зураг, код г.м болгож харуулна.

 Ямар сувгаар харилцаж болох вэ?

• ChatGPT апп / вэбсайт → одоо надтай харилцаж байгаатай адил.
• API (програмын интерфэйс) → хөгжүүлэгчид өөрийн апп, вэб, роботдоо GPT-5-г холбож өгч чадна.
• Дуу хоолой → Микрофоноор асуугаад, дуугаар хариу авах боломжтой.
• Зураг / файл → GPT-5 нь зураг таних, код унших, бичиг баримт дүгнэх боломжтой (multimodal чадвар).

Тэгэхээр GPT-5-тай харилцах гол “гүүр” нь ChatGPT, Copilot, эсвэл API ашиглаж буй програмууд юм. Өөрөөр хэлбэл та GPT-5-тай биш, GPT-5 дээр суурилсан үйлчилгээтэй харилцаж байна гэсэн үг.

GPT (Generative Pre-trained Transformer) гэдэг товчилсон үгийн утгыг дэлгэрүүлж ойлгохыг хүсвэл нэрийг гурван хэсэгт хуваан ойлгож болно гэж хэлж өгөв. 

1. Generative (Үүсгэгч)

• “Generative” гэдэг нь шинэ өгөгдөл (текст гэх мэт) үүсгэх чадвартай гэсэн утгатай. 
• Жишээлбэл, асуултад хариулах, өгүүлбэрийг үргэлжлүүлэх, эсвэл бүтээлч текст бичих үедээ шинэ агуулгыг зохиож гаргана.

2. Pre-trained (Урьдчилан сургасан)

• Энэ нь маш их хэмжээний өгөгдөл дээр эхлээд сургасан гэсэн үг.
• Өмнөх сургалтын үеэр хэлний дүрэм, үгийн утга, ерөнхий мэдлэгийг их хэмжээний текстээс сурч авдаг.
• Дараа нь тодорхой зорилгод зориулан (жишээлбэл, хэрэглэгчийн асуултад хариулах, код бичих) нарийн тохируулга (fine-tuning) хийх боломжтой.

3. Transformer  (Трансформер загвар)

• Transformer бол 2017 онд гарсан гүн сургалтын архитектур бөгөөд өнөөгийн хүчирхэг хэлний загваруудын үндэс юм.
• Энэ архитектур нь self-attention (өөрөө анхаарах механизм)-ыг ашиглан өгүүлбэрийн бүх үгийг зэрэг харгалзуулж ойлгох чадвартай.
• Ингэснээр утга төгөлдөр, логик холбоотой хариулт өгөх боломж бүрддэг.

Товчхондоо, Generative Pre-trained Transformer гэдэг нь:

• Шинэ текст үүсгэдэг
• Өмнө нь асар их мэдээлэл дээр сургасан
• Трансформер архитектурт суурилсан
   хиймэл оюуны хэлний загварыг хэлдэг юм.

Ингээд би хиймэл оюуны загварыг өөрөөр нь тайлбарлуулсан хэсгээс сонирхогч найз нартаа эмхэтгээд блогоороо хүргэлээ. Үргэлжлэл бий…