Skip to main content

Стандарт баримт бичиг

Монгол бичгээр компьютерт ажиллах ажиллагааг хангах зорилгоор Монгол бичгийн үсгийн код, програм хангамжийг боловсруулахад зориулж монгол бичгээр үг илэрхийлэх бичихэд хэрэглэх функционал кодуудыг олон улсын стандартад оруулах үүднээс олон хүний хөдөлмөрөөр их хэмжээний баримт бичиг боловсруулсан юм. Үүнийг зөвхөн Олон улсын стандартын байгууллагын WG 2 (ажлын бүлэг хоёр) оор орж ирсэн баримт бичгүүд дээр тулгуурлаж монгол бичигтэй холбоотой баримтын жагсаалтын нэг хэсгийг гаргаж ирлээ.

Энэ бүгдийг монгол бичгийн холбогдолтой програм хангамжийг боловсруулах мөн хэлний судалгааны хэрэгсэл (tools) боловсруулах хүсэлтэй хэн боловч уншиж судлахад илүүдэхгүй болов уу гэж бодлоо. Би хувьдаа хэдэн жил монгол бичгийн энэ чиглэлийн асуудлыг сонирхож байхдаа олон сайхан хүнээс юм сурч мэдсэн бөгөөд баримт бичгүүдэд мэдээллийг боловсруулж хөгжүүлэхэд санаа оноо болох их хэмжээний мэдээлэл байдгийг мэдэж авсан. Харин кодлох гэсэн зорилгодоо чиглэгдээд олон сайхан өвөрмөц санаа хэрэгжилгүй баримт болоод үлдсэн гэж боддог. Орчин үеийн програмчлалын шинэ технологиудыг эзэмшсэн, эзэмшиж байгаа монгол хэл ээ гэх олон залуус гарч ирж байгаа болохоор энэ чиглэлийг хөгжүүлэх цаг зав олдохгүй байсан ч сэтгэлдээ нэгийг бодож үлдээгээсэй гэж бодож байна.

Холбоос тавигдаагүй баримтуудыг нэр усаар нь хайхад зарим нь олдох байхаа. Лав л Монгол бичгийн кодын асуудлаар анхны хамтарсан хурлаас баримт гаргасан түүнийг WG2 оруулж байсныг би санаж байгаа хэрнэ баримт жагсаалтаас олоогүй. Гэхдээ бараг ихэнх баримт бичгийн дугаар нь байна.

Эх сурвалжийг ажлын бүлэг хоёрын нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Майк Ксэр гуайн боловсруулсан баримт бичгийн жагсаалт дээр тулгуурлаж хийсэн болно. Энэ хүн АйВиЭм -д ажиллаж байгаад тэтгэвэртэй гарсан. Доорх жагсаалтын холбоосууд олон улсын стандартын төгсгөл хэрэглэгчийн лицензтэй тул уншиж судлах суралцахад чөлөөтэй харин  татаж аваад аль нэг сервер дээр байрлуулах, дахин хэвлэх нь хориотой байдаг юм байна.

Source list from: ISO/IEC JTC 1/SC 2/WG 2, Universal Multiple-Octet Coded Character Set (UCS) - ISO/IEC 10646, Secretariat: ANSI, Source: Mike Ksar – Convener
  • N167: Mongolian 7-bit and 8-bit Coded Graphic Character Sets for Information Processing Interchange; 1987
  • N628: General Information on Mongolian characters; China; 1990-05
  • N836: Proposal for Disposition of Chinese Comments on Mongolian in 10646; Ken Whistler; 1992-06-27
  • N963: Proposal for encoding Mongolian script; China; 1994-01
  • N968: Proposal for Mongol Character set National Institute; Mongolian; 1993-12-22
  • N1011: A proposal about installing Mongolian; China; 1994-04-18
  • N1098: Proposal for encoding Mongolian Todo, Shi and Xibe characters on BMP; China, Zhongxiao;
  • N1184: Proposal for encoding Mongolian script on BMP of ISO/IEC 10646; China; 1995-3-18
  • N1191: Proposal Summary Form, Mongolian; China; 1995-3-28
  • N1226: Mongolian character set proposal National Institute for Standardization and Metrology (MNISM), Mongolia, Ochirbatvn CHILKHAASUREN; Mongolian; 1995-6-12
  • N1248: Proposal to add Mongolian by the Mongolian National Institute for Standardization and Metrology; MNISM - Mongolia; 1995-8-28
  • N1268: Strategy for Coding Mongolian Script in UCS expert contribution; Hugh Ross, UK, ; 1995-10-11
  • N1273: Feedback on Mongolian Script Unicode Consortium,; Joe Becker; 1995-11-06
  • N1286; Ad hoc report on Mongolian Script in China, Tokyo Mongolia, Unicode and U.K.; 1995-11-08
  • N1368; (+) Joint proposal draft on encoding Mongolian Character Set,; Mongolia and China; 1996-04-10
  • N1383; (+) Initial Comments on encoding Mongolian into ISO/IEC 10646; Ad-hoc group (China, Mongolia,UK,Ireland,Unicode Consortium); 1996-04-25
  • N1437; (+) Report of 3rd International Mongolian Encoding Meeting; China, Mongolia; 1996-08-06
  • N1438; (+) Draft on encoding Mongolian Character Set - Update; China; 1996-08-06
  • N1475; (+) About the function of identifiers of Mongolian Proposal; China; 1996-11-10
  • N1497; (+) Use of Control Symbols in Mongolian Script Encoding; United Nations University; 1997-01-10
  • N1510; (+) Updated Mongolian encoding proposal (Update of N 1438); China; 1997-11-06
  • N1515; (+) Report of ad hoc on Mongolian encoding proposal United Nations University, China and Unicode Consortium; 1997-01-23
  • N1607; Mongolian proposal review; China; 1997-6-27
  • N1622; Feedback and issues in Mongolian document N 1515; Oliver Corf; 1997-7-3
  • N1691; Joint Proposal of 4th International Mongolian Encoding Meeting China, Germany, Mongolia; 1997-8-21
  • N1711; (+) Mongolian encoding update to N 1691; China; 1998-02-15
  • N1734; Comments on Mongolian proposal N 1711; Ken Whistler; 1998-03-20
  • N1808; Response to N1734 on Mongolian; China; 1998-04-30
  • N1833; Feedback on Ken Whistler's comments (N1734) on Mongolian; Richard Moore; 1998-05-04
  • N1855; Addition of Soyombo script Mongolia & Japan; 1998-09-21
  • N1857; Addition of Tugrik sign - Mongolia Currency Mongolia & Japan; 1998-09-21
  • N1862; Revision of N1711 - Mongolian; China; 1998-09-17
  • N1865; US Position - Mongolian (N1711, N1734 and N1808); US; 1998-09-18
  • N1878; Report of ad hoc on Mongolian and working draft for proposed Amendment 29; Mongolia, China, UNU, U.S.; 1998-09-23
  • N1917; Proposal for Project Subdivision - Amendment 29 - Mongolian - SC2 N3207; WG2; 1998-10-28
  • N1965; Draft Disposition of Comments for pDAM 15 (Kang Xi & CJK Radicals), pDAM 28 (Ideographic description char.), pDAM 29 (Mongolian), pDAM 30 (Additional Latin and other char.), and pDAM 31 (Tibetan ext.) Paterson; 1999-02-23
  • N1972; pDAM29 Mongolian ballot response - SC2 N 3249 SC2 Secretariat; 1999-02-12
  • N1980; Report on 5 ad hoc Mongolian meeting; China; 1999-01-15
  • N2011; Combined feedback from Richard Moore & China on pDAM29; Mongolian Richard Moore/China; 1999-03-10
  • N2020; FPDAM 29 Text - Mongolian; Paterson; 1999-04-05
  • N2125; Disposition of Comments – FPDAM 29 – Mongolian; Paterson; 1999-09-20
  • N2126; Text for FDAM 29 – Mongolian; Paterson; 1999-10-01
  • N2163; Soyombo and Pagba (old Mongol scripts); Sato; 2000-01-06
  • N2745; Phags-pa script encoding - update from China and Mongolia; China, Mongolia; 2004-04-22
  • N2771r; Comments on the Chinese-Mongolian HPhags-pa proposal (N2745); Andrew West; 2004-06-01
  • N2870; Summary of the Revised User’s Agreement Related to Phags-pa Script; China National Information Technology Standardization Technical Committee., Mongolian Agency for Standardization & Metrology; 2004-11-17
  • N2871; Some Problems on the Encoding of Phags-pa Script; China National Information Technology Standardization Technical Committee., Mongolian Agency for Standardization & Metrology; 2004-11-17
  • N2869; Proposal to Encode the Phags-pa Script; China and Mongolia; 2004-11-17
  • N2869c; Cover email - Updated proposal to encode the Phags-pa Script; G.Battsengel - MASM(Mongolian Agency for Standardization and Metrology); 2004-11-17
  • N2963; Proposal on Encoding Three Todo Mongolian Punctuation Marks in the BMP of ISO/IEC 10646; China & Mongolia; 2005-08-05
  • N2964; Updated User's Agreement Related to Phags-pa Script; China and Mongolia; 2005-08-05
  • N3065; Additions to AMD 3 – Tibetan, Mongolian, Myanmar, and Lao; UK NB – Andrew West; 2006-03-27
  • N3041; Proposal to encode one Manchu Ali Gali letter - Mongolian; Andrew West; 2006-02-13;

  • N3956 Preliminary Proposal to Encode the Xawtaa Dorboljin Script in ISO/IEC 10646, Anshuman Pandey (Хэвтээ Дөрвөлжин бичиг) 2010-10-25
  • N3949 Preliminary Proposal to Encode the Soyombo Script in ISO/IEC 10646, Anshuman Pandey, 2010-10-30
  • N4142 Proposal to Encode the Soyombo Script in ISO/IEC 10646,  Script Encoding Initiative (SEI), Author: Anshuman Pandey (pandey@umich.edu), Status: Liaison Contribution, Action: For consideration by UTC and WG2, Date: 2011-10-25

Labels:

Comments

Erdenechimeg Myatav said…
N3956 Preliminary Proposal to Encode the Xawtaa Dorboljin Script in ISO/IEC 10646, Anshuman Pandey (Хэвтээ Дөрвөлжин бичиг) 2010-10-25

N3949 Preliminary Proposal to Encode the Soyombo Script in ISO/IEC 10646, Anshuman Pandey, 2010-10-30
11/15/2010
Post a Comment

Олон уншигдсан

Хөдөө талын үзэсгэлэн "Монгол бичгээр"

Монгол, Живхтэй жаал хүүгийн бичсэн хэд хэдэн бичлэгийг уншиж байснаа гэнэт урам орж бараг арван долоо найман жилийн өмнө хэрэглэж байсан хайрцаг дүүрэн цаас бичгээ уудалж эхэлтэл миний хувьд эрдэнэс болох сайхан зүйлүүд гарч ирлээ. Ерээд оны эхэнд монгол бичгийн бичвэр бичих СУДАР нэртэй програмыг хийх гэж оролдож байхдаа монгол бичгийн фонтын загвар болгох гээд Т. Дашцэдэн (МУИС) багшаар бичүүлж авсан хуудаснууд байна. Үүнийг би бүүр сканердаж байгаад хүнд үзүүлмээр санагдлаа. Харин кириллээр бичсэн хувилбарыг Гүүгл-ээр хайвал олон сайтаас уншиж болох болжээ. Монгол бичиг сурч буюу хүнд унших өгүүллэгийн нэг нь болох болтугай.  Д.Нацагдорж : Хөдөө талын үзэсгэлэн Хөдөө талын зэрэглээ мяралзан жирвэгнэхийн дунд хэдэн өндөр юм сүүмэлзэн үзэгдэх нь харь газрын аяны хүний нүдэнд яахин даруй танигдана. Хурдлан довтлох уурын тэрэгний өмнөөс намрын салхи хүчтэй үлээхэд хоёр нүдэнд нулимс гялтганан холын барааг харж ядна. Өвгөн жолооч ухасхийх, хийг нэмэхэд дөрвөн хүрд чө...
6 comments
Үргэлжлүүлэн унших >

Програмын нэр монголоор

Залуусаа, програмыг нутагшуулахад энэ олон нэрийг яаж бичвэл зүйтэй вэ? Empathy -г Үбүнтүнд эгшин зуур зурвас илгээгч клиентээр өгөгдмөл болгодог. Empathy -гаар та AIM, Gadu-Gadu, Google Talk, GroupWise, ICQ, IRC, Jabber, MSN, Napster, Salut, Sametime, QQ, ба Yahoo хэрэглэгчидтэй ярьж чадахаас гадна ганц цонхонд өөрийн бүх найзуудыг жагсаана. Empathy is the default instant messenger client in Ubuntu. With Empathy you can talk to people who use AIM, Gadu-Gadu, Google Talk, GroupWise, ICQ, IRC, Jabber, MSN, Napster, Salut, Sametime, QQ, and Yahoo, and list all your buddies in a single window. Жишээ нь бид Ubuntu=Үбүнтү, Openoffice.org=Оренофис.орг, Firefox=Галт үнэг, Joomla=Жуумло, Google=Гүүгли, Thunderbird(Цахилах шувуу) гэсэн нэрээр хэрэглээд байгаа. Одоогоор энд тэнд янз янзаар бичээд байгаа байх. Би сая дээрх орчуулгыг launchpad(Өрнүүлэх талбар) дээр хийж байсан аа гэнэт нэг сайн санаат нь (volunteer) зөвхөн програмын нэрийг Монголоор зөв бичихэд зориулсан онлайн товъёог...
22 comments
Үргэлжлүүлэн унших >

Шувуун саарал

Саяхан интернэтээр сонин(Өдрийн сонин) уншиж байгаад Дамдин багшийн тухай “ Англи хэлний Дамдин ” гэсэн гарчигтай сайхан өгүүлэл уншсан юм. Багшийн орчуулгын ажлын талаар бичсэн байсан нь сонирхол татаад интернэтээр Д.Нацагдоржын “Шувуун саарал” -ыг хайтал шууд л 2006 онд сонин дээр хэвлүүлсэн орчуулга нь mongolnews.mn вэб хуудсны холбоосоор дороо гараад ирлээ. Багшийн орчуулгыг  олзуурхаад монгол хэлээр бичсэнтэй нь хамт дээр нь монгол бичгээ сурч байгаа танд зориулаад монгол бичигтэй нь хамт тэмдэглэл дээрээ  тавилаа. (Монгол бичгээр бичиж явуулсан найз охиндоо баярлалаа. ;-) ) .   Enjoy reading. Д.Нацагдорж Шувуун саарал (1) Хөндий талын зэрэглээ мяралзан жирэлзэх нь холоос үзэхэд сонин. Хэдэн жижигхэн юм түүний дунд сүүмэлзэх нь яахин даруй танигдана. Уудам газар дураар сэлгүүцэх хээр хөдөөгийн цэнгэл, хурдан морины яралзан ирэх эр хүний бахдал, ойртон үзвэл, хэдэн залуус морь тарлаж байна. (2) Сүрэнхүү саарал морины амыг арайхан тогтоож, овооны дэр...
3 comments
Үргэлжлүүлэн унших >

Орлуулгын төрлийг ашиглах арга

Өмнөх бичлэгт GSUB хүснэгтийн талаар бага зэрэг ойлголтыг өгсөн бөгөөд энэ удаа үргэлжлээд  монгол бичгийн MongolianScript фонтод хэрэглэсэн глип орлуулгаар жишээ хийгээд дахин тайлбарлая. Хүснэгт зохион байгуулахын тулд Бичгийн жагсаалт (Script list) , Онцлох жагсаалт (Feature list) , Бүтээмжийн жагсаалт (Lookup list) энэ гурвын тухай тодорхой мэдлэгтэй байхыг шаардана. Өмнө өгсөн холбоосоор  энэ бичлэгээс дэлгэрүүлэн уншиж болно. Жишээ нь дээр тулгуурлаад орлуулгын төрлүүдийг яаж ашиглаж болохыг харуулбал: Дан орлуулга (A single substitution), нэг глипийг өөр нэг глипээр солих. ML.A -:  uF305 ML.A -:  uF308 --} --} Үржих орлуулга (A multiple substitution), нэг глипийг хоёр болон түүнээс дээш глипээр орлуулна. uF406 -: ML.BA, ML.OU --}  Хувилбар( ондоо) орлуулга (An alternate substitution), үүрэг нь ижил глипийн харагдах хэлбэр нь ондоо байхыг тодорхойлох орлуулга. uF30E -: uF30F --} Лигатур орлуулга (A ligature subst...
10 comments
Үргэлжлүүлэн унших >

Түүхийн салхинаас асуусан хаяг буюу зүрхний бичлэг №1

Эх нийтлэл     1997 ,12 сар №23  "Алтан босго"  сонины  Тэнхлэг нүүр, Монголын анхны хэлмэгдсэн "Бизнесмен"   Түүхийн түнэр хар самбар дээр "Цагаатгав" гэсэн өнчин үгийг цагаан цэрдээр нулимс мэт зэрэглээтүүлэн бичжээ. Сүнснүүд хэрвээ хардаг бол "битгий худлаа ярь" гэж орь дуу тавин дэлхий даяхны нуртал уйлалдах байсан биз. Тэр сүнснүүд хаана амьдарч байсан, одоо хаана амьдарч байгааг ямар ч далдын ид шидтэн мэдэхгүй. Он жилүүдийн нүгэл, буяныг адилхан арчсан салхин гар дараах намтрыг хүүрнэн тэнгэрийн хаалгаар сарвалзан орж ирэв. Энэ, кино зохиолын натур биш ажээ. Амьдрал эхэлсэн шигээ төгссөн зохиогоогүй хувь  зохиол уншигч таны өмнө ийнхүү нулимс унагаж байна. Бөхийн хүндэтгэе! Гашуудалт мэдээ 54 жилийн дараа нотлогдож, цагаадаж... Цыбиков овогтой Өлзийбал Х.Чойбалсангийн баталсан "Дайчлан баривчлах төлөвлөө" гэгчийн дагуу 1936 оны 8 дугаар сарын 11-ний өдөр Богдхан уулын Арцатын амны зусланд баривчлагджээ. Мөн өдөр ДЯЯ-ны 1...
Post a Comment
Үргэлжлүүлэн унших >

Миний ээжийн хийх дуртай хайлмаг

Би ээжээрээ хайлмаг хийлгэж зориуд зургийн аваад "Олон үндэстний хоолны жороос" гэсэн цуврал номынхоо хоёр дугаар дугаарт (2005) бичиж оруулсан юм аа. Миний мэдэхээр л лав манай монголчууд шиг хайлмаг хийж иддэг өөр үндэстэн байхгүй байх гэж боддог. Гэхдээ төв дүүд, тэдний малчид монгол заншилтай төстэй хүнс хэрэглэдэг байх гэж би боддог болов ч тэр тухай сурвалжилж уншиж үзээгүй юм байна. Харин нэлээд дээр "Freedom in Exile" гэсэн Далай багшийн өөрийнхөн намтрыг уншиж байхад ЗАМБА зуурч иддэг байсан гээд бичсэн байсныг саналаа. Тэгэхээр тэд бас хайлмаг хийж иддэг байж магад. Ээж маань цагаан сар бүхнээр энэ хайлмагийг хийдэг. Харин ач зээ, зээнцрүүд нь эмээгийн снекерс гээд амаа олохгүй иднэ дээ. Нутаг нутагт янз янз хийдэг шүү дээ, бас ааруул ээзгийний үйрмэг хийвэл сайхан санагддаг. ОРЦ: 300 гр түүхий өрөм 225 гр гурил   чимх давс 240 мл сүү эсвэл ус эсвэл цай 2 х.х хэрчсэн чангаанз 2 х.х үзэм 2 х.х хэрчсэн чавга 2 х.х элсэн чихэр 2 х.х наран цэ...
7 comments
Үргэлжлүүлэн унших >

Бичгийн тиг

Гэртээ очоод аав ээж, ах дүү, найз нөхөд, хамт ажиллаж байсан багш нартаа гаа уулзаж учрах нь үнэхээр сайхан байлаа. Үүний зэрэгцээ манай миний сургууль гэж дуудах дуртай их сургуулиараа өдөр бүр л орж гарсаар найз нөхөд багш нарынхаа хийж бүтээсэн янз янзын шинэ сайхан зүйлийг сонсож мэдээд баярлаж хөөрөөд цаг хугацаа өнгөрөхийг ч мэдсэнгүй. Сүүлийн хэдэн сар интернетээр найз залуучууд маань монгол бичгийн фонтыг хөгжүүлэх, вэб фонт бүтээх, түүний хэрэглээг нэмэгдүүлэх талаар санаа тавьж хичээнгүйлэн ажил өрнүүлж байгааг таних мэдэх багш нартаа дуулгаж бас тэдний зүгээс хамтран ажиллаа ч гэж хүслээ. Хэдэн жилийн өмнө МУИС-ын Монгол хэл соёлын сургуулийн эх хэлний судалгааны төвд хэрэгжсэн ЮНИСКО-гийн төсөл ажлын нэг хэсэг болох ( зурлага дээр суурилж ) монгол бичгийн фонт бүтээгдсэн ийг мэдэж байсан тул эх сурвалжийг асууж лавлаад, хэрэглэж байгаа аргын нь тодруулав.  Энэ зурган дээр үзүүлэх зүүн гар талын дөрвөн фонтыг зурлага дээр түшиглээд бэлдэж англи үсгийн га...
13 comments
Үргэлжлүүлэн унших >