Нээлттэй эх номын (9-р бүлэг)

---

Нээлттэй эх(Open Source) нэртэй номын эх сурвалж Англи хэл дээр http://en.wikibooks.org/wiki/Open_Source холбоос дээр байгаа бөгөөд нээлттэй эхийн тухай мэдэхийг хүсэгчдэд зориулж GNU лицензийг баримтлан орчуулж бэлтгэлээ. Номын хэсгүүдэд эндүү ташуу орчуулга, үг үсгийн алдаа байвал бичиж тусалбал номыг сайжруулж засахаар хичээх болно.

Нээлттэй эхийн төсөл шинээр эхлэх ба түүнийг тордох (9)

Эхлэх

Уур-эд (Vapourware) гэх одоогоор бүрэн гүйцэд болоогүй (ном бол үүнийг унших уншигч байх бол вуу ? Орч.) бөгөөд сонирхол байна уу гэдгийг үзэх зорилготой “хөвөх (floated)” буюу “хаа сайгүй явах” програм хангамж юм. Хэрэв нээлттэй эхийн аргаар олон төслийг хандивлавал хэрэглээгээ олж, зах зээлд гарч хурдан хөгжинө. Програмын кодыг ил гаргаж алдсан ч (нууцаа алдсан гэж байгаа юм уу, ашиг олж чадалгүй гэсэн утга юм болов уу, Орч.) код сайжирч сэргэн мандах боломж байгаа. Компьютерын олон хэрэглэгч програм зохиогчдын боловсруулсан, хөгжүүлэх сайн хэрэгслийг сурч эзэмшээд хэрэглэж байна. Хэрэв танд шинэ санаа байвал нээлттэй эх түүнийг хэрэгжүүлэх арга чинь болно гэж зөвлөе.

Төслийн менежмент

FOSS төсөлд зайлшгүй хэрэгцээт үйл ажиллагаа

Ямар ч FOSS төсөл хэрэгжүүлэхэд хэрэглэх хэрэгсэл гэх бүл програмууд байдаг. Жижиг төслүүд зарим нэгийн хэрэглэхгүй байж болох ч том хэмжээтэй төслүүдэд ихэнхийг нь хэрэглэдэг. Уг хэрэгслүүд нь :

• Хувилбарыг хянаж хадгалах газар(repository) нь төсөлд зайнаас хандсан байж ч болох мөн хийгдэж өнгөрсөн бүх нэмэлт засварыг тэмдэглэж үлдээнэ. Хэрэгжсэн өмнөх төслүүд ихэнхдээ CVS -ыг ашиглажээ. Одооны хэрэгжиж байгаа төслүүд ихэвчлэн SVN-ыг ашиглахаас гадна өөр хэрэгслийг хэрэглэдэг байна.
• Алдаа буюу програмын цоорхой/асуудал (Bug)/(issue) мөшгөгч (tracker) нь алдаа мэдээлэгч ба сайжруулах хүсэлтийг програмын араас гарах санал(comments), хэрэгжүүлэх(implementation) төлөвийн хамт агуулж ажилладаг. Тогтмол хэрэглэгдэх энэ хэрэгслийн нэг жишээ нь Bugzilla юм. (Жишээ нь Опенофис дээр хэрэгжиж байгааг http://www.openoffice.org/issues/show_bug.cgi?id=91226 эндээс харж болно. Орч.)
• Төслийг хэрэгжүүлэхдээ өөр хүчин зүйлсийг хэлэлцэхээр шуудан илгээх жагсаалттай (mailing list) байх.
• Автомат тестийн иж бүрдэл.
• CHANGELOG -д кодыг солих бүх ажиллагааг (автоматаар биш) гараар бичиж баримтжуулна. Ялангуяа олон хөгжүүлэгчидтэй үед онцгой ач холбогдолтой.
• Төслийг илтгэх вэб хуудас нь төсөлд эхэлж ажиллахаас эхлээд гүнзгийрүүлсэн баримтаар нэг зэрэг хангаж байна.

Нийтлэг FOSS төслийн хандивлагчид

Хэрэв төсөл гаднын хандивлагчдаас хамаар ч байвал хугацааны явцад шинэ хандивлагчдыг татах нь чухал байдаг. Хугацаа өнгөрөх тусам сайн дурын ажиллагсад цөөрөх бөгөөд идэвх нь буурах ба компаниудаас орж ирэх хандив байнга тогтмол байдаггүй. Энэ нь төсөл зогсонги болсон гэсэн үг биш ээ, магадгүй шинэ хөгжүүлэгчид төсөлд нэгдэн орсноор өмнөхөөсөө ч идэвхтэй болж болно. Ямар ч байсан мэдээжийн шинэхэн хүнийг тавтай морил гэх ба “элит/шилдэг хөгжүүлэгчдийн” жижиг бүлгийг сэлгэж өгөх нь “Хэн ч энэ кодод ойртож болохгүй гэсэн асуудал үүсгэх” боломж өгөхгүй. Програм хангамжийн чанарыг өөр аргуудыг хэрэглэн шалгана ( автомат тест хийх ба өмнөх хөгжүүлэгчдийн бүх НӨХӨӨС (patches) -ийг гүйлгээд ч болсон шалгасан байх).

Хувилбарын дугаар

Шинэ хэрэглэгчдийн нэлээд нь FOSS-ийн төслүүд хачин хувилбарын дугаарын системийг хэрэглэдэг гэж үздэг. Жишээлэхэд: өргөн тархсан хувилбарын дугаар нь 1.0 -оос бага байх програм хангамжийг элбэг харж болно. Нэг жишээг дурдахад Галт үнэг вэб хөтчийн 0.6 хувилбарыг 1.0 хувилбар гарч иртэл жилээс илүү хугацаанд өргөн хэрэглэж байсан. FOSS програмын ертөнцийнхөн програмын 1.0 хувилбар гарч ирэхээс өмнө мэдэгдэж байгаа програмын бүх цоорхойг шийдвэрлэх нь чухал гэж үздэг.

FOSS-ийн төслийн хувилбарын дугаар: үндсэн дугаар, туслах буюу цаг үетэй нь дүйцүүлэх (update) дугаар, үе шатаар гарч ирэх дугаар гэсэн 3 хэсгээс бүрдэнэ. Хувилбарын дугаарын хамгийн эхний тоо нь үндсэн дугаар бөгөөд чөлөөт програм хангамжийн хувьд 2-оос их байх нь ховор (GNU- ийн Emacs одоогоор 2.1 гэсэн хувилбарын дугаартай байна.) (Одоо арай өөр болсон байна. Орч.) Хоёрдугаар тоо “х” нь туслах буюу (2.x) програм хангамж мэдэгдэхүйц хэмжээгээр шинэчлэл хийгдсэн үед өөрчлөгддөг. Гуравдугаар тоо “у” нь (2.x.y) програм хангамжийн алдаа болон цоорхойг зассан үед эсвэл програмын аюулгүй асуудлыг шийдвэрлэсэн үед нэмэгдэх бөгөөд энэ дугаар 30, 40 хүртэл бичигдэж болно. Програм хангамжийн төсөл сайн үндэслэлтэй бол үе шатаар гарч ирэх үр дүнгээс цаг үетэй нь дүйцүүлэх ажиллагаа хамаардаг.

Хувилбарын дугаар мөн нэмэлт мэдээллийг агуулдаг. Жишээ нь Линүкс цөм 2 гэсэн хувилбарын дугаартай болсноос хойш боловсруулагч баг хөгжиж байгаа цөмүүдээ тэгш дугаар, тогтонгоо цөмд сондгой дугаарыг тавьж үзэхээр туршжээ. Үүнийг 2.2, 2.4, 2.6 дугаарын Линүксийн хэрэглээг өнөөдөр нийтлэг харж болох бол 2.1, 2.3, 2.5 гэх дугаарыг бараг олж үзэхгүй. 2.2, 2.4, 2.6 цөмийн програм хангамжийн алдаа болон цоорхойг засах, аюулгүй асуудлыг шийдвэрлэхээр дэмжих багууд ажилласаар байна. 2005 оны гуравдугаар сард Линүкс цөмийн анхны хөгжүүлэгчид төслийн дугаарын бодлогыг дахин хэлэлцэж үзсэн бөгөөд олон төсөл үүнтэй адил дугаарлах схемийг хэрэглэдэг ба үүнийг хэрэгтэй жишээ мэт тооцдог.

Харин програмын төсөл хувилбарын үндсэн дугаараа өөрчлөх гэдэг нь програмыг бүхлээр нь дахин бичиж гаргах эсвэл бараг бүгдийг нэгд нэгэнгүй шалгаж үзсэн (over haul) гэх утгыг ерөнхийдөө илэрхийлнэ. Апачи вэб сервер нь олон жил 1.3.х хувилбартай явсны эцэст хувилбар 2.0 ыг 2003 оноос эхэлж хэрэглэсэн. Апачийг бараг бүгдийн шинээр бичиж Апачи2 гарч ирсэн бөгөөд үндсэн суурь код мэдэгдэхүйц сайжирч мөн олон шинэ функц (шинж чанар) нэмэгдсэн.
(...)

Нээлттэй эх Хаардвер

Нээлттэй эх хаардвер гэдэг нь чөлөөт BIOS, CPU ба электроник дизайныг хөгжүүлнэ. Үүнийг (http://opencollector.org/Whyfree) гэдгээс уншина уу.